Kesb
Kök, aramak, istemek ve elde etmektir; insanın fayda umarak çabalayıp edindiği şey de bu kökle anılır. Kur'an'da kazanılan iyi ya da kötü amel için geçer.
Köklerde ne diyor?
كسب (ksb): Aramak, istemek ve elde etmek temel anlamdır; insanın fayda umarak edindiği şey de, iyi ya da kötü amel de bu kökle anılır.
كسب (ksb) — Aramak, istemek ve ele geçirmek (Mekâyîs): وهو يدل على ابتغاء وطلب وإصابة
كسب (ksb) — Fayda sağlamak için uğraşılan şey (Müfredât): ما يتحراه الإنسان مما فيه اجتلاب نفع
كسب (ksb) — Rızık aramak (Lisân): الكسب: طلب الرزق، وأصله الجمع
كسب (ksb) — Hem iyi hem kötü amel için kullanılması (Müfredât): وقد ورد في القرآن في فعل الصالحات والسيئات
كسب (ksb) — Elde etmek ile çabalayıp edinmek farkı (Lisân): كسب أصاب، واكتسب: تصرف واجتهد
Tanım
Bu kökün temel anlamı aramak, istemek ve ele geçirmektir. Sözlüklerde kesb, fayda sağlamak için uğraşılan şeydir ve rızık aramayı da kapsar. Kök hem iyi hem kötü amel için kullanılır; elde etmek ile çabalayıp edinmek arasında bir fark gözetilir. Kur'an'da insanın 'kazandıkları' kimi yerde hak edilen nasip, kimi yerde karşılık olarak ödenecek şeydir. Kişi, kazandığıyla sorumlu tutulur.
Ayetlerle
Bakara 79. ayet — Kitabı elleriyle yazıp Allah katındandır diyenlere kazandıkları şey için de eyvah denir; kazanç, yapılan işin karşılığıdır.
Ali İmran 25. ayet — Her benliğin kazandığının yanlış yapılmadan tastamam ödeneceği söylenir; kesb, ödenecek hesabı belirler.
Nisa 32. ayet — Erkekler ve kadınlar için kazandıkları şeylerden nasip olduğu söylenir; kök, çabayla edinileni gösterir.
Maide 38. ayet — Hırsızlık için 'kazandıkları şeyin' karşılığı olarak ibretlik bir hüküm verilir; kök burada yapılan işin sonucudur.
İbrahim 18. ayet — Gerçekleri örtenlerin amelleri rüzgarda savrulan küle benzetilir; kazandıklarından hiçbir şeye güç yetiremezler.
Tevbe 82. ayet — Kazanmakta oldukları şeyin karşılığı olarak az gülüp çok ağlamaları söylenir; kök yapılanın sonucunu bağlar.
Sık sorulanlar
Kesb kelimesi Kur'an'da ne anlatır?
Kök, kişinin çabayla edindiği şeyi anlatır. İyi de kötü de olabilir. Ayetlerde kişinin kazandığı, karşılığı ödenecek ve sorumlu tutulacağı şey olarak geçer.
Bu kök yalnız mal kazanmak mıdır?
Hayır. Sözlük fayda umarak uğraşılan her şeyi kapsar. Ayetlerde yazılan söz, hırsızlık, nasip ve ameller de bu kökle anılır.