Kıssa
Kıssa, bir şeyin izini sürüp haberleri ardı ardına anlatmaktır; aynı kökten kısas, yapılanın aynısıyla karşılık verme anlamı da gelir.
Köklerde ne diyor?
قصص (qSS): Bir şeyin izini sürmek temel anlamdır. Ardı ardına anlatılan haberler (kıssa, kasas) ve suçluya yaptığının aynısını yapmak olan kısas bundan doğar; saç kesmek de bu köktendir.
قصص (qSS) — Bir şeyin izini sürmek (Mekâyîs): أصل صحيح يدل على تتبع الشيء
قصص (qSS) — Ardı ardına izlenen haberler (Müfredât): والقصص: الأخبار المتتبعة
قصص (qSS) — Kana karşılık misliyle cezalandırma (kısas) (Müfredât): والقصاص: تتبع الدم بالقود
قصص (qSS) — Yaralamada aynısını yapmak (Mekâyîs): وذلك أنه يفعل به مثل فعله بالأول
قصص (qSS) — Saçı makasla kesmek (Ayn): وقصصت الشعر بالمقص أي بالمقراض قصا
قصص (qSS) — Göğüs kemiği (Mekâyîs): وأما الصدر فهو القص
Tanım
Kökün temel anlamı bir şeyin izini sürmektir. Buradan, olup bitenleri sırasıyla ve eksiksiz aktarmak (kıssa, kasas) ve yaralama ya da öldürmede yapılanın aynısıyla karşılık vermek (kısas) doğar. Kur'an'da fiil çoğunlukla Allah'ın elçiye geçmişteki haberleri, kentleri ve kavimleri anlatması için kullanılır; ayrıca gerçeğin anlatılması ve eksiksiz aktarım vurgusu vardır.
Ayetlerle
Bakara 179. ayet — Kısas sözcüğü burada denk karşılık anlamında geçer; ayet, kısasta akıl sahipleri için hayat bulunduğunu söyler ve amacı korunmak olarak belirtir.
Ali İmran 62. ayet — Ayette kasas sözcüğü, gerçek olan anlatım olarak geçer ve hemen ardından Allah'tan başka ilah olmadığı bildirilir.
Araf 7. ayet — Fiil, anlatımın bir bilgiyle yapılacağını ve anlatanın gözden uzak kalmadığını söyler; kıssa bilgiye dayalı eksiksiz bir aktarım olarak görünür.
Hud 100. ayet — Kentlerin haberlerinden bir kısmı elçiye anlatılır; ayet bu kentlerden kimisinin ayakta, kimisinin biçilmiş olduğunu ekler.
Yusuf 3. ayet — Yusuf suresinin başında anlatımın en güzeli ifadesi geçer; anlatılan şey vahyedilen Kur'an'dır.
Kehf 13. ayet — Kehf gençlerinin haberi gerçek bir amaçla anlatılır; ayet anlatımın gerçekle birlikte yapıldığını gösterir.
Sık sorulanlar
Kıssa ve kısas aynı kökten mi gelir?
Evet. İkisi de bir şeyin izini sürmek anlamından doğar: kıssa haberin izini sürerek anlatmak, kısas ise yapılanın izini sürüp aynısıyla karşılık vermektir.
Kur'an'da anlatım kime ve nasıl yapılır?
Fiil çoğunlukla Allah'ın elçiye geçmiş haberleri anlatması için geçer. Ayetler bu anlatımı gerçek, bilgiyle ve eksiksiz olarak niteler.