Koymak
Bir şeyi indirip yere koymak temel anlamdır; Kur'an'da doğurmak, yükü bırakmak, kitabı ve terazileri kurmak bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
وضع (wDE): Bir şeyi indirip aşağı koymak temel anlamdır. Doğurmak, ticarette zarar etmek, alçalmak ve bir şeyi yerine koyup kurmak bundan doğar.
وضع (wDE) — Bir şeyi alçaltmak, indirmek (Mekâyîs): أصل واحد يدل على الخفض
وضع (wDE) — Yükseltmenin karşıtı (Lisân): الوضع: ضد الرفع
وضع (wDE) — Kadının çocuğunu doğurması (Mekâyîs): ووضعت المرأة ولدها
وضع (wDE) — Yaratmak, var etmek (Müfredât): فهذا الوضع عبارة عن الإيجاد والخلق
وضع (wDE) — Ticarette zarar etmek (Mekâyîs): وضع في تجارته يوضع: خسر
وضع (wDE) — Hayvanı hızlı yürütmek (Müfredât): وأوضعتها: حملتها على الإسراع
Tanım
Kökün sözlük anlamı bir şeyi aşağı indirmek, yere koymaktır; yükseltmenin karşıtıdır. Doğurmak da yükü yere bırakmak olarak bu kökten gelir. Kur'an'da kök hamile kadının doğurması ya da yükünü bırakması, elbiseyi çıkarıp bırakmak, kıyamet günü kitabın ve terazilerin konulması ve Allah'ın teraziyi koyması için kullanılır.
Ayetlerle
Ali İmran 36. ayet — İmran'ın karısı kızını doğurduğunda 'onu kız doğurdum' der ve Allah'ın doğurduğunu daha iyi bildiğini belirtir; kök burada doğurmak anlamındadır.
Kehf 49. ayet — Kıyamet günü kitap konur, suçlular içindekinden titrer ve küçük büyük hiçbir şeyin kayıtsız bırakılmadığını görür; kök kitabın ortaya konmasını anlatır.
Enbiya 47. ayet — Kıyamet günü için hakkaniyet terazileri kurulur ve kimseye haksızlık edilmez; hardal tanesi ağırlığındaki şey de getirilir.
Hac 2. ayet — O gün her hamile yükünü bırakır, emziren emzirdiğinden vazgeçer; kök yükün yere bırakılması anlamındadır.
Rahman 7. ayet — Gök yükseltilmiş ve terazi konmuştur; kök teraziyi bir ölçü olarak kurmak anlamında geçer, yükseltme ile karşıt çifttir.
Talak 4. ayet — Hamile kadınların süresi yüklerini bırakmalarıyla biter; kök bekleme süresinin sonunu doğumla ilişkilendirir.
Sık sorulanlar
Kur'an'da bu kök ne anlama gelir?
Kök bir şeyi yere indirip koymaktır. Ayetlerde doğurmak ya da yükü bırakmak, kitabı ve terazileri kurmak, elbiseyi çıkarıp bırakmak anlamlarında geçer.
Kitabın ve terazinin konulması ne anlatır?
Kıyamet günü kitabın ve hakkaniyet terazilerinin konulması, yapılanların ortaya serileceğini ve kimseye haksızlık edilmeyeceğini anlatır; ayetler bunu açıkça belirtir.