Nehiy
Nehiy, bir şeyden alıkoymak ve emrin karşıtı olmaktır. Kök, bir sona varmayı da anlatır; Kur'an'da engellemek, son vermek ve vazgeçmek anlamlarında geçer.
Köklerde ne diyor?
نهي (nhy): Bir sona varmak, ulaşmak temel anlamdır. Nehiy, bir şeyden alıkoymak ve emrin karşıtıdır; kötü işten alıkoyduğu için akla da bu kökten ad verilir.
نهي (nhy) — Son ve bir yere ulaşmak (Mekâyîs): أصل صحيح يدل على غاية وبلوغ
نهي (nhy) — Her şeyin sonu (Mekâyîs): ونهاية كل شيء: غايته
نهي (nhy) — Bir şeyden men edip alıkoymak (Müfredât): النهي: الزجر عن الشيء
نهي (nhy) — Emrin karşıtı (Lisân): النهي: خلاف الأمر
نهي (nhy) — Yasaklanandan geri durmak (intihâ) (Müfredât): والانتهاء: الانزجار عما نهى عنه
نهي (nhy) — Akıl, kötü işten alıkoyduğu için (Mekâyîs): والنهية: العقل، لأنه ينهى عن قبيح الفعل
Tanım
Kökün temel anlamı bir sona varmak, bir yere ulaşmaktır. Sözlükler nehyi, bir şeyden men edip alıkoymak ve emrin karşıtı olarak verir; yasaklanandan geri durmak (intihâ) da aynı kökte sayılır, akıl da kötü işten alıkoyduğu için bu kökten adlandırılır. Kur'an'da kök, birinin bir şeyden alıkonulmasını, bir işe son verilmesini ve ortak kötüden engellemeyi anlatır. Yasaklanan ve son verilen şey bağlama göre belirlenir.
Ayetlerle
Bakara 192. ayet — Eğer son verirlerse Allah'ın bağışlayan ve merhamet eden olduğu söylenir. Kök burada bir işi bırakmayı, ondan vazgeçmeyi gösterir.
Ali İmran 104. ayet — Hayra çağıran, ortak iyiyi emreden ve ortak kötüden engelleyen bir topluluk olması istenir. Kök, bir şeyden alıkoymak anlamında geçer.
Maide 63. ayet — Rablerine adananların ve din bilginlerinin, zarar veren sözlerden ve haksız kazançtan onları engellemeleri gerekmez miydi diye sorulur. Burada nehiy, toplumsal bir sorumluluk olarak görünür.
Tevbe 12. ayet — Yeminlerini bozanlarla çarpışılması, buna son vermeleri umuduyla istenir. Kök, bir işe son vermek anlamında geçer.
Hud 62. ayet — Salih'in halkı, atalarının kulluk ettiğine kulluk etmekten onu engelleyip engellemediğini sorar. Kök, bir tutumdan alıkoymayı anlatır.
Hicr 70. ayet — Lut'a gelenlere seni alemlerden engellememiş miydik denir. Kök, birini bir şeyden alıkoymayı anlatır.
Sık sorulanlar
Nehiy kökü Kur'an'da ne anlama gelir?
Bir şeyden alıkoymak, engellemek ve bir işe son vermek anlamına gelir. Sözlükte kökün temel anlamı bir sona varmaktır ve emrin karşıtı olarak anılır.
Son vermek ile engellemek aynı kökten nasıl gelir?
Kök bir sona ulaşmayı anlatır. Başkasını bir işten alıkoymak ve kişinin kendi başına o işe son vermesi, bu temel anlamın iki yönüdür; ayetlerde ikisi de geçer.