Şer
Şer, yayılıp saçılmak kökünden gelir ve hayrın karşıtı olan şeydir. Kur'an'da hayırla birlikte anılır, kimi yerde de bir yerin ya da kimsenin durumunu niteler.
Köklerde ne diyor?
شرر ($rr): Yayılıp saçılmak temel anlamdır. Hayrın karşıtı olan şer, yayılıp çoğaldığı için bu adı alır; ateşten sıçrayan kıvılcım ve bir şeyi güneşe sermek de bu köktendir.
شرر ($rr) — Yayılma, etrafa saçılma (Mekâyîs): أصل واحد يدل على الانتشار والتطاير
شرر ($rr) — Hayrın karşıtı, şer (Mekâyîs): الشر خلاف الخير
شرر ($rr) — Herkesin yüz çevirdiği şey (Müfredât): الشر: الذي يرغب عنه الكل
شرر ($rr) — Ateşten sıçrayan kıvılcım (Mekâyîs): والشرر: ما تطاير من النار
شرر ($rr) — Bir şeyi güneşe sermek (Ayn): والشر: بسطك الشيء في الشمس
شرر ($rr) — Birini şerre nispet etmek (Mekâyîs): أشررت فلانا، إذا نسبته إلى الشر
Tanım
Kökün temel anlamı yayılıp etrafa saçılmaktır. Sözlükler şerri hayrın karşıtı sayar ve yayılıp çoğaldığı için bu adı aldığını belirtir; ateşten sıçrayan kıvılcım ve bir şeyi güneşe sermek de aynı köktendir. Kur'an'da şer, çoğunlukla hayırla çift olarak geçer: insan hayırı ister, şerre de dua eder, sınanma ikisiyle olur. Karşılaştırma kalıbında ise bir yerin ya da kişinin daha kötü durumunu anlatır.
Ayetlerle
Bakara 216. ayet — Bir şeyin size zor gelmesinin hayırlı, sevdiğiniz bir şeyin de şer olabileceği söylenir. Ayet, hayır ve şerri insanın hemen anlayamayacağı şeyler olarak koyar ve bilginin Allah'ta olduğunu bildirir.
Enfal 22. ayet — Allah katında canlıların en şerlisi, aklını kullanmayan sağır ve dilsizler olarak anılır. Şer burada bir canlının durumunun niteliğidir.
Yunus 11. ayet — Allah insanlara hayırda acele ettikleri gibi şerde de acele etseydi sürelerinin biteceği söylenir. Şer, hayırla karşı karşıya konur.
İsra 11. ayet — İnsanın hayır isterken olduğu gibi şerre de dua ettiği, çünkü çok aceleci olduğu anlatılır. Ayet, şerri hayrın karşısında bir istek konusu olarak gösterir.
Enbiya 35. ayet — Her canın ölümü tadacağı ve insanların hayırla da şerle de bir sınav olarak denendiği belirtilir. Şer, sınama araçlarından biri olarak geçer.
Furkan 34. ayet — Yüzleri üstüne cehenneme toplananların durdukları yerin şerli olduğu söylenir. Kelime burada mekânın kötü hâlini niteler.
Sık sorulanlar
Şer kelimesinin kök anlamı nedir?
Kök, yayılıp etrafa saçılmak demektir. Sözlüklerde hayrın karşıtı olan şer, yayılıp çoğaldığı için bu adı almıştır; ateşten sıçrayan kıvılcım da aynı köktendir.
Kur'an'da şer hangi kavramla birlikte anılır?
En çok hayırla birlikte anılır. Enbiya 35'te insanların hayırla ve şerle sınandığı, İsra 11'de insanın hayır isterken şerre de dua ettiği bildirilir.