Tatmak
Kök, bir şeyi tadarak denemek demektir; sonradan başa gelen sıkıntıyı ya da nimeti yaşamak da tatmak diye anlatılır. Kur'an'da çoğunlukla azabı tatmak için geçer.
Köklerde ne diyor?
ذوق (pwq): Bir şeyi tadarak denemek temel anlamdır; yiyeceği tatmak ve birini sınamak bundan doğar. Başa gelen sıkıntıyı yaşamak da 'tatmak' diye anlatılır.
ذوق (pwq) — Bir şeyi tadarak denemek (Mekâyîs): وهو اختبار الشيء من جهة تطعم
ذوق (pwq) — Yiyeceği tatmak (Mekâyîs): ذقت المأكول أذوقه ذوقا
ذوق (pwq) — Birinin elindekini sınamak (Mekâyîs): وذقت ما عند فلان: اختبرته
ذوق (pwq) — Başa gelen hoş olmayan şeyi yaşamak (Mekâyîs): كل ما نزل بإنسان من مكروه فقد ذاقه
ذوق (pwq) — Bir şeyin tadı (Lisân): والمذاق: طعم الشيء
Tanım
Bu kökün temel anlamı bir şeyi tadarak denemektir. Yiyeceği tatmak, birinin elindekini sınamak ve bir şeyin tadı sözlükte aynı kökten sayılır. Kur'an'da tatmak, çoğu yerde duyuyla sınırlı kalmaz; kişinin yaptığının karşılığını bizzat yaşaması anlamına gelir. Azabı, kötülüğü, yığdığını tatmak ya da Allah'ın insana rahmet tattırması aynı kökle anlatılır.
Ayetlerle
Ali İmran 106. ayet — Yüzleri kararanlara, inkâr ettikleri şeyden dolayı azabı tatmaları söylenir; tatmak yaşayarak karşılaşmayı anlatır.
Tevbe 35. ayet — Yığıp biriktirdikleri şeyin tadılacağı söylenir; tadılan şey, kişinin kendi yığdığıdır.
Yunus 21. ayet — Darlığın ardından insanlara rahmet tattırıldığında onların planlar yaptığı anlatılır; tatmak nimet için de geçer.
Hud 9. ayet — İnsana bir rahmet tattırılıp geri alınınca karamsarlığa ve nankörlüğe düştüğü anlatılır; kök burada geçici deneyimi gösterir.
Nahl 94. ayet — Yeminleri aralarına sokmanın sonunda kötülüğün tadılacağı söylenir; tatmak yapılanın sonucu olarak geçer.
İsra 75. ayet — Peygambere bile hayatın ve ölümün kat kat azabını tattırma ihtimali söylenir; kök, doğrudan yaşanan acıyı anlatır.
Sık sorulanlar
Kur'an'da tatmak ne anlama gelir?
Kök dilin duyusunu aşar; kişinin yaptığının sonucunu ya da bir nimeti bizzat yaşaması anlamına gelir. Azabı tatmak ve rahmeti tatmak aynı kökle ifade edilir.
Sözlükte bu kök ne anlatır?
Bir şeyi tadarak denemek temel anlamdır. Yiyeceği tatmak, birini sınamak ve başa gelen hoş olmayanı yaşamak da bu anlamdan türer.