Tefekkür
Tefekkür, kalbin bir şey üzerinde gidip gelmesi, ders çıkarmak için zihni onun üzerinde dolaştırmasıdır. Kur'an bunu ayetler ve yaratılış üzerinde düşünmeye çağırır.
Köklerde ne diyor?
فكر (fkr): Kalbin bir şey üzerinde gidip gelmesi temel anlamdır. Tefekkür, bilgiye götüren gücün akılla dolaşmasıdır; yalnız insana özgüdür.
فكر (fkr) — Kalbin bir şeyde gidip gelmesi (Mekâyîs): تردد القلب في الشيء
فكر (fkr) — Ders çıkararak kalbi bir şey üzerinde gezdirmek (Mekâyîs): تفكر إذا ردد قلبه معتبرا
فكر (fkr) — Bilgiyi bilinene götüren güç (Müfredât): الفكرة: قوة مطرقة للعلم إلى المعلوم
فكر (fkr) — Bu gücün akla göre dolaşması; insana özgü (Müfredât): جولان تلك القوة بحسب نظر العقل
فكر (fkr) — Zihni bir şey üzerinde çalıştırmak (Lisân): إعمال الخاطر في الشيء
فكر (fkr) — Çok düşünen kişi (Ayn): ورجل فكير: كثير التفكر
Tanım
Fikir kökünün sözlük anlamı, kalbin bir şeyde gidip gelmesi ve bilinene götüren gücü akılla çalıştırmaktır; bu, insana özgü bir işlev olarak anlatılır. Kur'an'da fiil çoğunlukla 'düşünen bir topluluk için ayetler vardır' kalıbında geçer: yer, bitkiler, uyku-ölüm, gökler ve yerdeki her şey tefekkürün konusu olur. Kendi benliğine ve yaratılışın amacına dönmek de bu çağrının parçasıdır.
Ayetlerle
Rad 3. ayet — Yeryüzünün uzatılması, nehirler, çift çift ürünler ve gecenin gündüze örtülmesi sayılır; bunların 'devamlı düşünen bir halk için' ayetler olduğu söylenir.
Rum 8. ayet — Gökleri ve yeri gerçek bir amaç ve belirli bir süreyle yarattığı, insanların 'kendi benliklerinde' düşünmesi gereken bir konu olarak verilir.
Sebe 46. ayet — Tek bir öğüt verilir: ikişer ikişer veya tek başına kalkıp sonra düşünmek. Düşünülecek konu, davetçinin bir delilik taşımadığı ve uyarıcı olduğudur.
Haşr 21. ayet — Kur'an bir dağa indirilseydi dağın paramparça olacağı anlatılır; bu örneklerin insanlar için verilmesinin sebebi 'düşünsünler' diyedir.
Zümer 42. ayet — Canların ölümde ve uykuda alınıp bir kısmının tutulup diğerinin belirli bir süreye kadar gönderilmesi, düşünen bir halk için ayet olarak gösterilir.
Müddessir 18. ayet — Bir kişinin 'düşündü ve ölçtü' diye anılması, fikir yürütmenin bir tartma, kıyaslama süreciyle birlikte geçtiğini gösterir.
Sık sorulanlar
Kur'an'da tefekkür neyin üzerinde yapılır?
Ayetlerde yeryüzü, ürünler, gece ile gündüz, uyku ve ölüm, gökler ve yerdekilerin buyruk altına verilmesi ile kişinin kendi benliği ve yaratılışın amacı düşünme konusu olarak geçer.
Fikir kökünün sözlük anlamı nedir?
Kalbin bir şeyde gidip gelmesi, ders çıkarmak için zihni bir şey üzerinde gezdirmesidir; bilgiyi bilinene götüren güç olarak tarif edilir ve insana özgü sayılır.