فكر (fkr) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler

فكر (fkr) kökü Kuran'da 18 ayette, toplam 18 kez geçer. Temel anlamı: Kalbin bir şey üzerinde gidip gelmesi temel anlamdır. Tefekkür, bilgiye götüren gücün akılla dolaşmasıdır; yalnız insana özgüdür. Bu sayfada kökün Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât maddeleri künyeleriyle verilir.

Anlam: Kalbin bir şey üzerinde gidip gelmesi temel anlamdır. Tefekkür, bilgiye götüren gücün akılla dolaşmasıdır; yalnız insana özgüdür. • Kuran'da 18 ayette, toplam 18 kez geçer. • Bakara 2:219 — Sana hamrın ve şans oyunlarının hükmünü soruyorlar. De ki: "Her ikisinde de büyük günah vardır. İnsanlar için yararları olsa da. Günahları… • Bakara 2:266 — Sizden biriniz ister mi ki: Kendisi yaşlanmış ve bakıma muhtaç çocukları da varken, içinde nehirler akan, her türlü meyvesi olan, hurma ve… • Ali İmran 3:191 — Onlar; ayaktayken, otururken ve yanları üzerine iken Allah'ı anarlar. Göklerin ve yerin yaradılışı hakkında düşünürler: "Rabb'imiz! Sen… • Enam 6:50 — De ki: "Ben size, Allah'ın hazineleri yanımdadır demiyorum. Gaybı da bilmem. Size, ben bir meleğim de demiyorum. Ben, sadece bana… • Araf 7:176 — Dileseydik onu bununla yükseltirdik. Fakat o yere saplandı, hevâsına uydu. Onun durumu, üzerine varsan da dilini sarkıtıp soluyan, varmasan… • Araf 7:184 — Arkadaşlarında, hiçbir delilik olmadığını düşünmüyorlar mı? O, ancak apaçık bir uyarıcıdır. • Yunus 10:24 — Dünya hayatı, gökten indirdiğimiz yağmurla hayat bulup yeşeren, insanların ve hayvanların yararlandıkları yeryüzü bitkileri gibidir. Öyle… • Rad 13:3 — Ve O ki, yeryüzünü uzattı ve orada ağır baskılar ve nehirler yaptı. Orada meyvelerin hepsinden ikili eşler yaptı. Gündüzü geceyle örttü… • Nahl 16:11 — O su ile sizin için ekinler, zeytinler, hurmalar, üzümler ve her türlü meyveden bitiriyor. Kuşkusuz, düşünen bir halk için elbette bir âyet… • Nahl 16:44 — Onları beyyinâtla zeburlarla gönderdik. Sana da zikri indirdik. İnsanlara, kendilerine indirileni beyan edesin. Ki böylece düşünüp öğüt… • Nahl 16:69 — "Sonra, her çeşit bitkiden ye. Rabb'inin emre amade kılınmış yollarında dolaş." Onun karınlarından, çeşitli renklerde şarap çıkar. Onda… • Rum 30:8 — Onlar, muhasebe yapıp hiç düşünmüyorlar mı? Allah; gökleri, yeri ve bu ikisinin arasındaki şeyleri ancak Hakk ile ve belli bir süre için… • Rum 30:21 — Onun âyetlerinden biri de sizin için kendi cinsinizden eşler yaratmasıdır. Siz, onunla dinginleşir huzur bulursunuz. Birbirinize karşı… • Sebe 34:46 — De ki: "Size yalnızca bir tek şey öğütlüyorum. Allah için ikişer ikişer ve teker teker bir araya gelin. Sonra iyice düşünün." Sizin… • Zümer 39:42 — Allah, öleceklerin ölümleri anında canlarını alır; ölmeyecek olanların da uykularında. Ölümüne hükmettiğini yanında tutar, diğerlerini… • Casiye 45:13 — Göklerde ve yeryüzünde bulunan her şeyi Kendi lütfundan sizin yararlanmanıza sunmuştur. Bunda düşünen bir toplum için âyetler vardır. • Haşr 59:21 — Eğer Biz, bu Kur'an'ı dağa indirseydik, onu; hûşû duyarak, Allah'a olan hûşûdan parça parça olmuş görürdün. Bu örnekleri insanlar için… • Müddessir 74:18 — Düşündü ve karar verdi.

فكر kökü ne anlama gelir?

Kalbin bir şey üzerinde gidip gelmesi temel anlamdır. Tefekkür, bilgiye götüren gücün akılla dolaşmasıdır; yalnız insana özgüdür.

فكر (fkr) kökü Kuran'da 18 ayette, toplam 18 kez geçer.

فكر kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları

Kalbin bir şeyde gidip gelmesi (Mekâyîsü'l-Luğa)

تردد القلب في الشيء

Ders çıkararak kalbi bir şey üzerinde gezdirmek (Mekâyîsü'l-Luğa)

تفكر إذا ردد قلبه معتبرا

Bilgiyi bilinene götüren güç (Müfredât)

الفكرة: قوة مطرقة للعلم إلى المعلوم

Bu gücün akla göre dolaşması; insana özgü (Müfredât)

جولان تلك القوة بحسب نظر العقل

Zihni bir şey üzerinde çalıştırmak (Lisânü'l-Arab)

إعمال الخاطر في الشيء

Çok düşünen kişi (Kitâbu'l-Ayn)

ورجل فكير: كثير التفكر

Lisânü'l-Arab'da فكر maddesi (İbn Manzûr)

فكر: الفَكْرُ والفِكْرُ: إِعمال الْخَاطِرِ فِي الشَّيْءِ؛ قَالَ سِيبَوَيْهِ: وَلَا يُجْمَعُ الفِكْرُ وَلَا العِلْمُ وَلَا النظرُ، قَالَ: وَقَدْ حَكَى ابْنُ دُرَيْدٍ فِي جَمْعِهِ أَفكاراً. والفِكْرة: كالفِكْر وَقَدْ فَكَرَ فِي الشَّيْءِ[[. قوله [وَقَدْ فَكَرَ فِي الشَّيْءِ إلخ] بابه ضرب كما في المصباح]] وأَفْكَرَ فِيهَ وتَفَكَّرَ بِمَعْنًى. وَرَجُلٌ فِكِّير، مِثَالُ فِسِّيق، وفَيْكَر: كَثِيرُ الفِكْر؛ الأَخيرة عَنْ كُرَاعٍ. اللَّيْثُ: التَّفَكُّر اسْمُ التَّفْكِير. وَمِنَ الْعَرَبِ مَنْ يَقُولُ: الفِكْرُ الفِكْرَة، والفِكْرى عَلَى فِعْلى اسْمٌ، وَهِيَ قَلِيلَةٌ. الْجَوْهَرِيُّ: التَّفَكُّر التأَمل، وَالِاسْمُ الفِكْرُ والفِكْرَة، وَالْمَصْدَرُ الفَكْر، بِالْفَتْحِ. قَالَ يَعْقُوبُ: يُقَالُ: لَيْسَ لِي فِي هَذَا الأَمرِ فكْرٌ أَي لَيْسَ لِي فِيهِ حَاجَةٌ، قَالَ: وَالْفَتْحُ فِيهِ أَفصح مِنَ الكسر.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 5, s. 65 — Şamile'de tam madde

Kitâbu'l-Ayn'da فكر maddesi (Halîl b. Ahmed)

الفكر: اسم التفكر. فكر في أمره وتفكر. ورجل فكير: كثير التفكر. والفكرة والفكر واحد.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 5, s. 358 — Şamile'de tam madde

Mekâyîsü'l-Luğa'da فكر maddesi (İbn Fâris)

الفاء والكاف والراء تردد القلب في الشيء. يقال تفكر إذا ردد قلبه معتبرا. ورجل فكير: كثير الفكر.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 4, s. 446 — Şamile'de tam madde

Müfredât'da فكر maddesi (Râgıb el-İsfehânî)

الفكرة: قوة مطرقة للعلم إلى المعلوم، والتفكر: جولان تلك القوة بحسب نظر العقل، وذلك للإنسان دون الحيوان، ولا يقال إلا فيما يمكن أن يحصل له صورة في القلب، ولهذا روي: تفكروا في آلاء الله ولا تفكروا في الله 3 إذ كان الله منزها أن يوصف بصورة. قال تعالى: أولم يتفكروا في أنفسهم ما خلق الله السماوات [الروم/ 8] ، أولم يتفكروا ما بصاحبهم من جنة [الأعراف/ 184] ، إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون [الرعد/ 3] ، يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون في الدنيا والآخرة [البقرة/ 219- 220] . ورجل فكير: كثير الفكرة، قال بعض الأدباء: الفكر مقلوب عن الفرك لكن يستعمل الفكر في المعاني، وهو فرك الأمور وبحثها طلبا للوصول إلى حقيقتها.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 643 — Şamile'de tam madde

فكر kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?

يَتَفَكَّرُونَ (yetefekkerune) — düşünen: 10 kez · تَتَفَكَّرُونَ (tetefekkerune) — düşünürsünüz: 3 kez · تَتَفَكَّرُوا۟ ۚ (tetefekkeru) — düşünün ki: 1 kez · فَكَّرَ (fekkera) — düşündü: 1 kez · وَيَتَفَكَّرُونَ (ve yetefekkerune) — ve düşünürler: 1 kez · يَتَفَكَّرُوا۟ (yetefekkeru) — hiç düşünmediler mi?: 1 kez · يَتَفَكَّرُوا۟ ۗ (yetefekkeru) — düşünmediler mi ki: 1 kez