Teshir
Teshir, bir şeyi buyruğa boyun eğdirmektir; aynı kök küçümsemek ve alay etmek için de kullanılır.
Köklerde ne diyor?
سخر (sxr): Küçümseyip boyun eğdirmek temel anlamdır; Allah'ın bir şeyi buyruğuna boyun eğdirmesi (teshîr) ve birini alaya almak bundan doğar.
سخر (sxr) — Küçümseyip boyun eğdirmek (Mekâyîs): أصل مطرد مستقيم يدل على احتقار واستذلال
سخر (sxr) — Bir şeyi buyruğuna ve iradesine boyun eğdirmek (Mekâyîs): وذلك إذا ذلله لأمره وإرادته
سخر (sxr) — Zorla belli bir amaca sevk etmek (Müfredât): التسخير: سياقة إلى الغرض المختص قهرا
سخر (sxr) — Alay etmek (Ayn): سخر منه وبه، أي: استهزأ
سخر (sxr) — Ücretsiz çalıştırılan hizmetçi ya da hayvan (Ayn): فما تسخرت من خادم ودابة بلا أجر ولا ثمن
Tanım
Kökün temel anlamı küçümseyip boyun eğdirmektir. Sözlükte Allah'ın bir şeyi buyruğuna boyun eğdirmesi, zorla bir amaca sevk etmek, alay etmek ve ücretsiz çalıştırılan hizmetçi ya da hayvan bu kökle anlatılır. Kur'an'da kök iki yönde geçer: gemilerin, nehirlerin, gece, gündüz, güneş ve ayın insanın hizmetine verilmesi ve inananların ya da elçilerin küçümsenmesi.
Ayetlerle
Enam 10. ayet — Elçilerle alay edildiği, onları küçümseyenleri alay ettikleri şeyin kuşattığı söylenir.
Tevbe 79. ayet — Ellerinden geleni verenleri küçümseyenleri Allah'ın da küçümseyeceği ve onlara can yakıcı azap olduğu anlatılır.
İbrahim 32. ayet — Allah'ın gemileri ve nehirleri insanın hizmetine verdiği söylenir; kök burada boyun eğdirmektir.
Nahl 12. ayet — Gece, gündüz, güneş ve ayın buyruk altına verildiği ve yıldızların Allah'ın emriyle boyun eğdiği söylenir.
Hac 37. ayet — Hayvanların, Allah'ı büyüklemek için insanın buyruğuna verildiği anlatılır.
Müminun 110. ayet — İnananların küçümsenip kendilerine gülündüğü ve bu yüzden zikrin unutulduğu söylenir.
Sık sorulanlar
Kur'an'da teshir ne anlama gelir?
Kök anlamı küçümseyip boyun eğdirmektir. Ayetlerde Allah'ın gemileri, nehirleri, güneşi ve ayı insanın buyruğuna vermesi ile alay etme için kullanılır.
Aynı kök neden alay anlamında da geçer?
Sözlükte küçümsemek ve boyun eğdirmek aynı kökün anlamlarıdır. Ayetlerde elçileri ve inananları küçümseyenler bu kökle anlatılır.