Tutuşma
Ateşin tutuşup yanması ve yakıt olan şey; Kur'an'da ateşi yakmak ile ateşin yakıtı olmak bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
وقد (wqd): Ateşin tutuşması temel anlamdır; yakıt olan odun (vekûd), alevin kendisi ve yazın en sıcak zamanı bundan adlandırılır. Savaşı alevlendirmek de mecazen buradandır.
وقد (wqd) — Ateşin tutuşup yanması (Mekâyîs): كلمة تدل على اشتعال نار
وقد (wqd) — Yakacak odun (vekûd) (Mekâyîs): والوقود: الحطب
وقد (wqd) — Ateşin kendisi (Lisân): الوقد: نفس النار
وقد (wqd) — Yazın en sıcak dönemi (Mekâyîs): ووقدة الصيف: أشده حرا
وقد (wqd) — Savaşı alevlendirmek (mecaz) (Müfredât): ويستعار وقد واتقد للحرب
وقد (wqd) — Mücevherin parıldaması (Müfredât): اتقد الجوهر والذهب
Tanım
Sözlükte kökün temel anlamı ateşin tutuşmasıdır; yakacak odun, alevin kendisi ve yazın en sıcak zamanı bundan adlandırılır. Kur'an'da kök iki yönde kullanılır: bir ateşi yakıp tutuşturmak ve ateşi besleyen yakıt. Ayetler yakıtı odun gibi bir maddeyle değil, insanlar ve taşlarla ya da gerçekleri örtenlerin kendisiyle anlatır; tutuşturulmuş ateş de bu kökle belirtilir.
Ayetlerle
Bakara 17. ayet — Bir ateş tutuşturanın örneği verilir; ateş çevresini aydınlattığında Allah onların aydınlığını giderir ve onları karanlıkta bırakır. Kök ateşi yakmayı anlatır.
Ali İmran 10. ayet — Gerçekleri örtenlerin malları ve evlatları Allah'a karşı işe yaramaz, ayet onları ateşin yakıtı olarak niteler; kelime burada yakıt anlamındadır.
Kasas 38. ayet — Firavun, Hâmân'a çamur üzerine ateş yakmasını söyler ve ardından bir köşk yapılmasını ister; kök burada ateşi yakma eylemi olarak geçer.
Yasin 80. ayet — Yemyeşil ağaçtan sizin için ateş kılan Allah anılır ve sizin ondan tutuşturduğunuz söylenir; kök insanın ateşi yakmasını anlatır.
Tahrim 6. ayet — İnananlar kendilerini ve ahalilerini, yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten korumakla uyarılır; kelime ateşin yakıtı anlamındadır.
Hümeze 6. ayet — Allah'ın ateşinin tutuşturulmuş olduğu söylenir; kök burada yanmaya hazır hâle getirilmiş ateşi belirtir.
Sık sorulanlar
Vakûd kelimesi neyi anlatır?
Ateşin yakıtını anlatır. Ayetlerde bu yakıt insanlar ve taşlar olarak geçer; kelime odun gibi sıradan bir maddeden çok, ateşin neyle beslendiğini gösterir (2:24, 66:6).
Bu kök ateşin hangi yönünü gösterir?
Hem ateşi tutuşturma eylemini hem de ateşi besleyen yakıtı gösterir. Sözlükte temel anlam ateşin tutuşup yanmasıdır; ayetler bu iki yönü birlikte kullanır.