Zeyğ
Bir şeyin doğrudan eğilip sapması. Kur'an'da kalplerin ve bakışın doğrulukta durmayıp kayması için kullanılır.
Köklerde ne diyor?
زيغ (zyg): Temel anlamı bir şeyin doğrudan sapıp eğilmesidir; doğruluktan ayrılmak, güneşin ve gözün kayması bu köktendir. Kur'an'da kalplerin hidayetten kayması için kullanılır.
زيغ (zyg) — Bir şeyin eğilmesi, sapması (Mekâyîs): أصل يدل على ميل الشيء
زيغ (zyg) — Doğruluktan, istikametten sapmak (Müfredât): الزيغ: الميل عن الاستقامة
زيغ (zyg) — Güneşin batıya doğru kayması (Mekâyîs): وزاغت الشمس، وذلك إذا مالت
زيغ (zyg) — Hidayetten ve doğru yoldan saptırmak (Lisân): لا تملنا عن الهدى والقصد
زيغ (zyg) — Bakışın şaşması, kamaşması (Lisân): وزاغ البصر أي كل
Tanım
Zeyğ kökü, sözlüklerde bir şeyin eğilmesi, doğruluktan ve istikametten sapması anlamına gelir; güneşin batıya kayması ve bakışın şaşması da bu köktendir. Kur'an'da kök, kalplerin eğrilmesi, bakışların kayması ve emirden sapma için kullanılır. Eğrilme çoğunlukla kişinin kendi tutumundan başlar, sonuç olarak kalbin eğriltilmesi de anılır.
Ayetlerle
Tevbe 117. ayet — Bir kesimin kalpleri neredeyse eğriliyorken Allah onlara yönelmiştir. Ayet eğrilmeyi, geri dönülebilen bir kayma olarak anlatır.
Ahzab 10. ayet — Zor bir anda bakışlar kaymış ve kalpler gırtlağa dayanmıştır. Kök burada gözün şaşmasını anlatır.
Sebe 12. ayet — Cinlerden emirden kayanlara tutuşturan azabın tattırılacağı söylenir. Kök, emirden ayrılmak anlamındadır.
Sad 63. ayet — Konuşanlar, bakışlarının onlardan kayıp kayamadığını sorar. Ayet, kökü bakışın yönünü şaşırması olarak kullanır.
Necm 17. ayet — Bakış kaymadı ve sınırı aşmadı denir. Kök burada doğru olandan şaşmamayı anlatır.
Saff 5. ayet — Musa'nın halkı eğrilince Allah onların kalplerini eğriltir. Ayet, kişinin eğrilmesini kalbin eğriltilmesiyle ilişkilendirir.
Sık sorulanlar
Zeyğ ne demektir?
Bir şeyin doğrudan eğilip sapması, kayması demektir. Kur'an'da kalbin, bakışın ve emre uyuşun doğruluktan kayması için kullanılır.
Kur'an'da kalplerin eğrilmesi nasıl anlatılır?
Önce kişilerin eğrildiği, sonra Allah'ın kalplerini eğrilttiği söylenir. Bir kesimin kalplerinin neredeyse eğrilirken tövbeyle kabul edildiği de anlatılır.