زيغ (zyg) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler
زيغ (zyg) kökü Kuran'da 8 ayette, toplam 9 kez geçer. Temel anlamı: Temel anlamı bir şeyin doğrudan sapıp eğilmesidir; doğruluktan ayrılmak, güneşin ve gözün kayması bu köktendir. Kur'an'da kalplerin hidayetten kayması için kullanılır. Bu sayfada kökün Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât maddeleri künyeleriyle verilir.
زيغ kökü ne anlama gelir?
Temel anlamı bir şeyin doğrudan sapıp eğilmesidir; doğruluktan ayrılmak, güneşin ve gözün kayması bu köktendir. Kur'an'da kalplerin hidayetten kayması için kullanılır.
زيغ (zyg) kökü Kuran'da 8 ayette, toplam 9 kez geçer.
زيغ kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları
Bir şeyin eğilmesi, sapması (Mekâyîsü'l-Luğa)
أصل يدل على ميل الشيء
Doğruluktan, istikametten sapmak (Müfredât)
الزيغ: الميل عن الاستقامة
Güneşin batıya doğru kayması (Mekâyîsü'l-Luğa)
وزاغت الشمس، وذلك إذا مالت
Hidayetten ve doğru yoldan saptırmak (Lisânü'l-Arab)
لا تملنا عن الهدى والقصد
Bakışın şaşması, kamaşması (Lisânü'l-Arab)
وزاغ البصر أي كل
Lisânü'l-Arab'da زيغ maddesi (İbn Manzûr)
زيغ: الزَّيْغُ: المَيْلُ، زاغَ يَزِيغُ زَيْغاً وزَيَغاناً وزُيُوغاً وزَيْغُوغةً وأَزَغْتُه أَنا إِزَاغَةً، وَهُوَ زائِغٌ مِنْ قَوْمٍ زاغةٍ: مالَ. وقومٌ زاغةٌ عَنِ الشَّيْءِ أَي زَائِغُونَ. وَقَوْلُهُ تَعَالَى: رَبَّنا لَا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا؛ أَي لَا تُمِلْنا عَنِ الهُدَى والقَصْدِ وَلَا تُضِلَّنا، وَقِيلَ: لَا تُزِغْ قُلُوبَنا / لَا تَتَعَبَّدْنا بِمَا يَكُونُ سَبَبًا لِزَيْغِ قلوبِنا، والواوُ لُغَةٌ. وَفِي حَدِيثِ الدُّعَاءِ: / اللَّهُمَّ لَا تُزِغْ قَلْبي أَي لَا تُمَيِّلْه عَنِ الإِيمانِ. / يُقَالُ: زاغَ عَنِ الطَّرِيقِ يَزِيغُ إِذَا عدَلَ عَنْهُ. وَفِي حَدِيثِ أَبي بَكْرٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: أَخافُ إِن تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمرِه أَن أَزِيغَ / أَي أَجُورَ وأَعْدِلَ عَنِ الْحَقِّ، وَحَدِيثِ عَائِشَةَ: وإذْ زَاغَتِ الأَبصار / أَي مالَتْ عَنْ مَكَانِهَا كَمَا يَعْرِضُ للإِنسان عِنْدَ الْخَوْفِ. وأَزاغه عَنِ الطَّرِيقِ أَي أَمالَه. وزاغتِ الشمسُ تَزِيغُ زَيُوغاً، فَهِيَ زائِغةٌ: مالَتْ وزاغَتْ، وَكَذَلِكَ إِذا فاءَ الفيءُ؛ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ. / وزاغَ البصرُ أَي كَلَّ. والتَّزايُغُ: التَّمايُلُ، وخصَّ بعضُهم بِهِ التَّمايُلَ فِي الأَسْنانِ. أَبو سَعِيدٍ: زَيَّغْتُ فُلَانًا تَزْيِيغاً إِذَا أَقَمْتَ زَيْغَه، قَالَ: وَهُوَ مِثْلُ قَوْلِهِمْ تَظَلَّمَ فُلَانٌ مِنْ فُلَانٍ فَظَلَّمَه تَظْليماً. والزَّاغُ: هَذَا الطَّائِرُ، وَجَمْعُهُ الزِّيغانُ؛ قَالَ الأَزهري: وَلَا أَدري أَعربيّ أَم مُعَرَّبٌ. وَفِي حَدِيثِ الحَكَمِ: أَنه رخَّصَ فِي الزَّاغِ، قَالَ: هُوَ نَوْعٌ مِنَ الغِرْبانِ صَغِيرٌ. وتَزَيَّغَتِ المرأَةُ تَزَيُّغاً مِثْلُ تَزَيَّقَتْ تَزَيُّقاً إِذا تَزَيَّنَتْ وتَبَرَّجَتْ وتَلَبَّسَتْ كَتَزَيَّنَتْ؛ عَنِ ابْنِ الأَعرابي.
Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 8, s. 432 — Şamile'de tam madde
Kitâbu'l-Ayn'da زيغ maddesi (Halîl b. Ahmed)
الرَيْغ: اليْلُ. والترايغ: التمايل فى الأسنان.
Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed
Mekâyîsü'l-Luğa'da زيغ maddesi (İbn Fâris)
الزاء والياء والغين أصل يدل على ميل الشيء. يقال زاغ يزيغ زيغا. والتزيغ: التمايل، وقوم زاغة، أي زائغون، وزاغت الشمس، وذلك إذا مالت وفاء الفيء. وقال الله جل ثناؤه: {فلما زاغوا أزاغ الله قلوبهم} [الصف: 5] ، فأما قولهم: تزيغت المرأة، فهذا من باب الإبدال، وهي نون أبدلت غينا.
Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 3, s. 40 — Şamile'de tam madde
Müfredât'da زيغ maddesi (Râgıb el-İsfehânî)
الزيغ: الميل عن الاستقامة، والتزايغ: التمايل، ورجل زائغ، وقوم زاغة، وزائغون، وزاغت الشمس، وزاغ البصر، وقال تعالى: وإذ زاغت الأبصار [الأحزاب/ 10] ، يصح أن يكون إشارة إلى ما يداخلهم من الخوف حتى اظلمت أبصارهم، ويصح أن يكون إشارة إلى ما قال: يرونهم مثليهم رأي العين [آل عمران/ 13] ، وقال: ما زاغ البصر وما طغى [النجم/ 17] ، من بعد ما كاد يزيغ [التوبة/ 117] ، فلما زاغوا أزاغ الله قلوبهم [الصف/ 5] ، لما فارقوا الاستقامة عاملهم بذلك.
Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 387 — Şamile'de tam madde
زيغ kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?
أَزَاغَ (ezaga) — eğriltti: 1 kez · تُزِغْ (tuzig) — eğriltme: 1 kez · زَاغَ (zaga) — şaşmadı: 1 kez · زَاغَتِ (zagati) — kaymıştı: 1 kez · زَاغَتْ (zagat) — kaydı (mı?): 1 kez · زَاغُوٓا۟ (zagu) — onlar eğrildiği: 1 kez · زَيْغٌۭ (zeygun) — eğrilik: 1 kez · يَزِغْ (yezig) — sapsa: 1 kez · يَزِيغُ (yezigu) — kaymağa yüz tutmuş: 1 kez
زيغ kökü hangi ayetlerde geçer?
- Ali İmran Suresi 7. ayet — Bu Kitâp'ı sana indiren Odur. Onun bir kısım âyetleri muhkemdir ki bunlar Kitâp'ın anasıdır. Diğer âyetler de…
- Ali İmran Suresi 8. ayet — Onlar derler ki: "Rabb'imiz! Bizi doğru yola ilettikten sonra kalplerimizi saptırma. Bize katından rahmet bağışla…
- Tevbe Suresi 117. ayet — Ant olsun ki, Allah, Nebi'nin ve zor şartlarda ona destek olan Muhacir ve Ensar'ın tevbelerini kabul etti. İçlerinden…
- Ahzab Suresi 10. ayet — Hani onlar, alttan ve üstten, her yönden size saldırmışlardı. Gözler kaymış, yürekler ağızlara gelmişti. Ve siz, Allah…
- Sebe Suresi 12. ayet — Sabahleyin bir aylık yol gitmeyi, akşamleyin bir aylık yoldan geri dönmeyi sağlayan rüzgâr, Süleymân içindi. Ve erimiş…
- Sad Suresi 63. ayet — Hani kendilerini alaya almıştık! Yoksa buradalar da biz mi görmüyoruz?
- Necm Suresi 17. ayet — Bakış şaşmadı ve haddi aşmadı.
- Saff Suresi 5. ayet — Hani Mûsâ, halkına: "Ey halkım! Benim, size Allah tarafından gönderilen bir Resûl olduğumu bildiğiniz halde, niçin bana…