Zorbalık
Büyüklük ve yücelikten doğan, kendini başkalarına boyun eğdirecek kadar büyük gören tavır. Kur'an'da çoğunlukla zorba, inatçı kişi için geçer.
Köklerde ne diyor?
جبر (jbr): Büyüklük, yücelik ve doğrulmak temel anlamdır; kırığı sarıp onarmak ve zorla yaptırmak buradan doğar. Allah'ın adı olarak el yetişmeyen, kullarını dilediğine boyun eğdirendir.
جبر (jbr) — Büyüklük, yücelik ve doğruluk (Mekâyîs): وهو جنس من العظمة والعلو والاستقامة
جبر (jbr) — Bir tür zorlamayla bir şeyi düzeltmek (Müfredât): أصل الجبر: إصلاح الشيء بضرب من القهر
جبر (jbr) — Kırığı sarıp onarmak (Ayn): والجبر: أن تجبر كسرا
جبر (jbr) — İstemediği şeye zorlamak (Ayn): أن تجبر إنسانا على ما لا يريد
جبر (jbr) — Allah: yarattıklarına dilediğini yaptıran (Lisân): القاهر خلقه على ما أراد من أمر ونهي
جبر (jbr) — Boyu uzayıp elin yetişmediği (Mekâyîs): فالجبار: الذي طال وفات اليد
Tanım
Sözlükte kök anlam büyüklük, yücelik ve doğrulmaktır; bir şeyi zorlayarak yaptırmak da buradan doğar. Kur'an'da cebbar sözcüğü ağırlıkla insan için kullanılır: güç gösterip yakalayan, başkasına söz geçirmeye çalışan, inatçı ve kibirli kimse. Bu tavır asilik, bedbahtlık ve büyüklenmekle yan yana anılır; anne babaya saygılı olmak ve iyileştirmek ise karşısında durur.
Ayetlerle
Hud 59. ayet — Ad kavmi, Rablerinin ayetlerini reddedip elçilere karşı gelmiş ve her inatçı zorbanın emrine uymuştur; zorbalık burada boyun eğilen bir önder tipi olarak geçer.
İbrahim 15. ayet — Önlerinin açılmasını isteyenler arasında her inatçı zorbanın kaybettiği söylenir; zorbalık, inatla birleşip sonunda hüsranla anılan bir tutumdur.
Meryem 14. ayet — Yahya anlatılırken anne babasına karşı saygılı olduğu, asi bir zorba olmadığı belirtilir; zorbalık burada saygılı ve uyumlu olmanın karşıtı olarak durur.
Şuara 130. ayet — Hud kavmine, yakaladıklarında zorbaca yakaladıkları söylenir; zorbalık, güç kullanırken sınır tanımamak olarak görünür.
Kasas 19. ayet — Musa'ya, yeryüzünde bir zorba olmaktan başka bir şey istemediği ve düzeltici olmak istemediği söylenir; zorba ile düzeltici karşı karşıya konur.
Mümin 35. ayet — Allah'ın ayetleri hakkında yetkisiz tartışanlar için, büyüklenen zorba her kalbin damgalanacağı bildirilir; zorbalık kibirle birlikte anılır.
Sık sorulanlar
Kur'an'da cebbar sözcüğü kimin için geçer?
Girdideki ayetlerde çoğunlukla insan için geçer: inatçı, büyüklenen, güç gösteren kişi. Anne babaya saygılı olmak ve düzeltici olmak bunun karşıtı olarak anılır.
Zorbalığın kök anlamı nedir?
Kök anlam büyüklük, yücelik ve doğrulmaktır. Zorla yaptırmak ve kırığı sarıp doğrultmak da aynı kökten türer; Kur'an'daki kullanım ise çoğunlukla büyüklenip zor kullanmaya yöneliktir.