خوض (xwD) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler

خوض kökü ne anlama gelir?

Bir şeyin ortasına dalmak, içine girmektir; suya girip yürümek asıldır. Söze ve işe dalmak, kimi zaman boş ya da batıl şeylere girmek anlamına bundan geçer.

خوض (xwD) kökü Kuran'da 9 ayette, toplam 12 kez geçer.

خوض kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları

Bir şeyin ortasında bulunmak ve içine girmek (Mekâyîsü'l-Luğa)

يدل على توسط شيء ودخول

Suya girip içinde yürümek (Müfredât)

الشروع في الماء والمرور فيه

Ortak söze dalmak, konuşup karışmak (Mekâyîsü'l-Luğa)

تفاوضوا وتداخل كلامهم

İşlere ve konulara dalmak (Müfredât)

ويستعار في الأمور

Kimi zaman yalan ve batıl söz (Kitâbu'l-Ayn)

ما فيه الكذب والباطل

Suda yürümek (Lisânü'l-Arab)

والخوض: المشي في الماء

Lisânü'l-Arab'da خوض maddesi (İbn Manzûr)

خوض: خَاضَ الماءَ يَخُوضه خَوْضاً وخِياضاً واخْتاضَ اخْتِياضاً واخْتاضَه وتَخَوَّضَه: مَشَى فِيهِ؛ أَنشد ابْنُ الأَعرابي: / كأَنه فِي الغَرْضِ، إِذْ تَرَكَّضَا، ... دُعْمُوصُ ماءٍ قَلَّ مَا تَخَوَّضَا / أَي هُوَ مَاءٌ صافٍ، وأَخاضَ فِيهِ غَيْرَهُ وخَوَّضَ تَخْويضاً. والخَوْضُ: المَشْيُ فِي الْمَاءِ، وَالْمَوْضِعُ مَخاضةٌ وَهِيَ مَا جازَ الناسُ فِيهَا مُشاةً ورُكْباناً، وَجَمْعُهَا المَخاضُ والمَخاوِضُ أَيضاً؛ عَنْ أَبي زَيْدٍ. وأَخَضْتُ فِي الْمَاءِ دابَّتي وأَخاضَ القومُ أَي خاضَتْ خيلُهم فِي الْمَاءِ. وَفِي الْحَدِيثِ: / رُبَّ مُتَخَوِّضٍ فِي مَالِ اللَّهِ تَعَالَى؛ أَصْل الخَوْض المشيُ فِي الْمَاءِ وتحريكُه ثُمَّ اسْتُعْمِلَ فِي التَّلَبُّسِ بالأَمر وَالتَّصَرُّفِ فِيهِ، أَي رُبَّ مُتَصَرِّفٍ فِي مَالِ اللَّهِ تَعَالَى بِمَا لَا يَرْضَاهُ اللَّهُ، والتَّخَوُّضُ تفعُّل مِنْهُ، وَقِيلَ: هُوَ التَّخْلِيطُ فِي تَحْصِيلِهِ مِنْ غَيْرِ وَجْهِهِ كَيْفَ أَمكن. وَفِي حَدِيثٍ آخَرَ: / يَتَخَوَّضُون فِي مَالِ اللَّهِ تَعَالَى. / والخَوْضُ: اللَّبْسُ فِي الأَمر. والخَوْضُ مِنَ الْكَلَامِ: مَا فِيهِ الْكَذِبُ وَالْبَاطِلُ، وَقَدْ خاضَ فِيهِ. وَفِي التَّنْزِيلِ الْعَزِيزِ: وَإِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آياتِنا. / وخاضَ القومُ فِي الْحَدِيثِ وتَخاوَضُوا أَي تَفَاوَضُوا فِيهِ. وأَخاضَ القومُ خيلَهم الماءَ إِخاضةً إِذا خَاضُوا بِهَا الْمَاءَ. والمَخاضُ مِنَ النَّهْرِ الْكَبِيرِ: الموضعُ الَّذِي يَتخَضْخَضُ ماؤُه فَيُخاضُ عِنْدَ العُبور عَلَيْهِ، وَيُقَالُ المَخاضَةُ، بِالْهَاءِ أَيضاً. والمِخْوَضُ لِلشَّرَابِ: كالمِجْدَحِ للسَّويق، تَقُولُ مِنْهُ: خُضْتُ الشرابَ. والمِخْوَضُ: مِجْدَحٌ يُخاضُ بِهِ السَّوِيقُ. وخاضَ الشرابَ فِي المِجْدَحِ وخَوَّضَه. خلَطه وحَرَّكَهُ؛ قَالَ الْحُطَيْئَةُ يَصِفُ امرأَة سَمَّتْ بَعْلَها: / وقالتْ: شَرابٌ بارِدٌ فاشْرَبَنّه، ... وَلَمْ يَدْرِ مَا خاضَتْ لَهُ فِي المَجادِح / والمِخْوَضُ: مَا خُوِّضَ فِيهِ. وخُضْتُ الغَمراتِ: اقْتَحَمْتُها: وَيُقَالُ: خاضَه بِالسَّيْفِ أَي حَرَّكَ سيْفه فِي المَضْرُوبِ. وخَوَّضَ فِي نَجِيعِه: شُدِّدَ لِلْمُبَالَغَةِ. وَيُقَالُ: خُضْتُه بِالسَّيْفِ أَخُوضُه خَوْضاً وَذَلِكَ إِذا وَضَعْتَ السَّيْفَ فِي أَسفل بَطْنِهِ ثُمَّ رَفَعْتَهُ إِلى فَوْقُ. وخاوَضَه البيعَ: عَارَضَهُ؛ هَذِهِ رِوَايَةٌ عَنِ ابْنِ الأَعرابي، وَرِوَايَةُ أَبي عُبَيْدٍ عَنْ أَبي عَمْرٍو بِالصَّادِ. والخِياضُ: أَن تُدْخِلَ قِدْحاً مُسْتعاراً بَيْنَ قِداح المَيْسِرِ يُتَيَمَّنُ بِهِ، يُقَالُ: خُضْتُ فِي القِداحِ خِياضاً، وخاوَضْتُ القِداحَ خِواضاً؛ قَالَ الْهُذَلِيُّ: / فَخَضْخَضْتُ صُفْنيَ فِي جَمِّه، ... خِياضَ المُدابِرِ قِدْحاً عَطُوفَا / خَضْخَضْتُ تَكْرِيرٌ مِنْ خاضَ يَخوضُ لَمَّا كَرَّرَهُ جَعَلَهُ مُتَعَدِّيًا. والمُدابِرُ: المَقْمور يُقْمَرُ فَيَسْتَعِيرُ قِدْحاً يَثِقُ بِفَوْزِهِ ليعاوِدَ مَنْ قَمَره القِمارَ. وَيُقَالُ للمَرْعَى إِذا كثُر عُشْبُه والتَفّ: اخْتاضَ اخْتِياضاً؛ وَقَالَ سَلَمَةُ بْنُ الخُرْشُبِ: / ومُخْتاض تَبِيضُ الرُّبْدُ فِيه، ... تُحُوميَ نَبْتُه فَهْوَ العَمِيمُ / أَبو عَمْرٍو: الخَوْضةُ اللُّؤْلُؤَةُ. وخَوْضُ الثَّعْلَب: مَوْضِعٌ باليمامة، حكاه ثعلب.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 7, s. 147 — Şamile'de tam madde

Kitâbu'l-Ayn'da خوض maddesi (Halîl b. Ahmed)

خطلت الا حَوْضًا وخياضاء واحتضت وحوّضت تخويضاء أى میت فیه.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

Mekâyîsü'l-Luğa'da خوض maddesi (İbn Fâris)

الخاء والواو والضاد أصل واحد يدل على توسط شيء ودخول. يقال خضت الماء وغيره. وتخاوضوا في الحديث والأمر، أي تفاوضوا وتداخل كلامهم.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 2, s. 229 — Şamile'de tam madde

Müfredât'da خوض maddesi (Râgıb el-İsfehânî)

الخوض: هو الشروع في الماء والمرور فيه، ويستعار في الأمور، وأكثر ما ورد في القرآن ورد فيما يذم الشروع فيه، نحو قوله تعالى: ولئن سألتهم ليقولن: إنما كنا نخوض ونلعب [التوبة/ 65] ، وقوله: وخضتم كالذي خاضوا [التوبة/ 69] ، ذرهم في خوضهم يلعبون [الأنعام/ 91] ، وإذا رأيت الذين يخوضون في آياتنا فأعرض عنهم حتى يخوضوا في حديث [الأنعام/ 68] ، وتقول: أخضت دابتي في الماء، وتخاوضوا في الحديث: تفاوضوا.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 302 — Şamile'de tam madde

خوض kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?

يَخُوضُوا۟ (yehudu) — dalsınlar: 4 kez · نَخُوضُ (nehudu) — dalardık: 2 kez · ٱلْخَآئِضِينَ (l-haidine) — boş şeylere dalanlar: 1 kez · خَاضُوٓا۟ ۚ (hadu) — dalanlar: 1 kez · خَوْضٍۢ (havdin) — batıl şeyler: 1 kez · خَوْضِهِمْ (havdihim) — daldıkları bataklıkta: 1 kez · وَخُضْتُمْ (ve hudtum) — ve siz de daldınız: 1 kez · يَخُوضُونَ (yehudune) — (münasebetsizliğe) dalanları: 1 kez

خوض kökü hangi ayetlerde geçer?

• Nisa Suresi 140. ayet — Ve O, size indirdiği Kitâp'ta: "Âyetlerinin küfredildiğini ve alaya alındığını duyduğunuz zaman başka bir söze…
• Enam Suresi 68. ayet — Âyetlerimiz hakkında dalanlarla karşılaştığın zaman, onlar başka bir konuya geçinceye kadar, onlardan yüz çevir. Eğer…
• Enam Suresi 91. ayet — Allah'ı gereği gibi takdir etmediler. "Allah, beşere hiçbir şey indirmedi." dediler. De ki: "Mûsâ'nın insanlar için bir…
• Tevbe Suresi 65. ayet — Eğer onlara soracak olsan, "Biz sadece lafa dalmış şakalaşıyorduk." derler. De ki: "Allah ile mi, Onun âyetleri ve…
• Tevbe Suresi 69. ayet — Tıpkı sizden öncekiler gibisiniz. Onlar; kuvvetçe sizden daha güçlü, mal ve evlat bakımından sizden daha çoktular…
• Zuhruf Suresi 83. ayet — Artık onları kendi hallerine bırak! Uyarıldıkları güne kavuşuncaya değin boş şeylerle oyalanıp dursunlar.
• Tur Suresi 12. ayet — Onlar ki, gereksiz şeylere dalıp oyalanıyorlar.
• Mearic Suresi 42. ayet — Artık onları kendi hallerine bırak. Uyarıldıkları günleri gelip çatıncaya kadar gaflet içinde oyalanıp dursunlar.
• Müddessir Suresi 45. ayet — "Bâtıl inançlara dalanlarla beraber biz de dalardık."