Dûn
Kökün çıkış anlamı yakınlıktır; buradan alt, daha az, başka ve değersiz anlamları türer. Kur'an'da çoğunlukla 'Allah'ın yanı sıra' diye geçer.
Köklerde ne diyor?
دون (dwn): Yakınlık, yaklaşma temel anlamdır; 'daha aşağı, daha az' ve 'başka' anlamları buradan gelir. Değersiz, hakir şey de bu kökle anlatılır.
دون (dwn) — Yakınlık, yaklaşma (Mekâyîs): يدل على المداناة والمقاربة
دون (dwn) — Bir şeyden geri kalan, ona yetişmeyen (Müfredât): يقال للقاصر عن الشيء: دون
دون (dwn) — Üstün karşıtı, alt (Lisân): دون: نقيض فوق
دون (dwn) — Ondan daha az olan (Müfredât): أي: ما كان أقل من ذلك
دون (dwn) — Başka, -den gayrı (Müfredât): أي: غير الله
دون (dwn) — Hakir, değersiz (Lisân): والدون: الحقير الخسيس
Tanım
Sözlükte temel anlam yakınlık ve yaklaşmaktır. Bundan, bir şeye yetişmeyen, üstün karşıtı olan alt, daha az olan ve başka anlamları çıkar. Hakir ve değersiz şey de bu kökle anlatılır. Kur'an'da kök sık sık 'Allah'ın yanı sıra' ya da 'O'nun astından' kalıbıyla geçer; kulluk, dua, yakın edinme ve uydurma gibi konular bu çerçevede anlatılır. 'Bunun altındakiler' de aynı kökten gelir.
Ayetlerle
Bakara 23. ayet — Kuşku duyanlara, 'Allah'ın yanı sıra' şahitlerini çağırıp benzeri bir sure getirmeleri söylenir. Kök, Allah'ın dışında kalan çağrı ve destek kaynağını anlatır.
Nisa 48. ayet — 'Bunun altındakiler' ifadesinde kök, ortak koşmanın altında kalan şeyleri belirtir; ortak koşmanın bağışlanmayacağı, ondan aşağıdakilerin ise dilenen için bağışlanabileceği söylenir.
Maide 76. ayet — Allah'ın yanı sıra, zarar ya da yarar sağlamaya gücü olmayan şeylere kulluk edilmesi sorgulanır. Kök, kulluğun yöneldiği Allah dışı nesneyi gösterir.
Enam 51. ayet — Rablerinin huzurunda toplanmaktan korkanlar için O'nun yanı sıra bir yakın ve şefaatçi olmadığı bildirilir; 'min dûnihi' ifadesi Allah dışındaki dayanakları kapsar.
Araf 3. ayet — İndirilene uyulması, O'nun astından velilere uyulmaması istenir. Kök, indirilen bilgiye karşı konan başka otorite kaynaklarını anlatır.
Rad 14. ayet — Allah'ın yanı sıra çağrılanların çağıranlara cevap veremeyeceği, suya elini uzatıp ağzına ulaşamayan kişi örneğiyle anlatılır.
Sık sorulanlar
Dûn kelimesi Kur'an'da ne anlama gelir?
Kök yakınlıktan doğar; alt, daha az, başka ve değersiz anlamlarını taşır. Kur'an'da en çok 'Allah'ın yanı sıra' ve 'O'nun astından' ifadelerinde başka anlamıyla geçer.
'Min dûnillah' ifadesi ne anlatır?
Allah'ın dışında kalanı anlatır. Ayetlerde bu ifade, kendisine kulluk edilen, dua edilen, yakın edinilen ya da çağrılan Allah dışı varlıkları ve kaynakları belirtmek için kullanılır.