İhlas
Sözlükte bir şeyi karışığından arındırıp ayıklamak; Kur'an'da özellikle dini yalnız Allah'a has kılmak anlamında geçer.
Köklerde ne diyor?
خلص (xlS): Bir şeyi arındırıp ayıklamak temel anlamdır; hâlis, karışığı giderilmiş olandır. İhlâs, Allah'tan başka her şeyden uzak durmak ve dini yalnız O'na has kılmaktır.
خلص (xlS) — Bir şeyi arındırıp ayıklamak (Mekâyîs): وهو تنقية الشيء وتهذيبه
خلص (xlS) — İçindeki karışığı giderilmiş saf şey (Müfredât): هو ما زال عنه شوبه بعد أن كان فيه
خلص (xlS) — İhlâs: Allah'tan başkasından uzak durmak (Müfredât): فحقيقة الإخلاص: التبري عن كل ما دون الله تعالى
خلص (xlS) — Tutulduğu yerden kurtulup selamete ermek (Ayn): إذا كان قد نشب، ثم نجا وسلم
خلص (xlS) — Allah'ı katıksız birlemek (Ayn): والإخلاص: التوحيد لله خالصا
خلص (xlS) — Seçilmiş ve birleyen kullar (muhlasûn, muhlisûn) (Ayn): المخلصون: المختارون. والمخلصون: الموحدون
Tanım
Kökün temel anlamı bir şeyi arındırıp ayıklamaktır; hâlis, içindeki karışığı giderilmiş saf olandır. Sözlükler ihlası Allah'tan başkasından uzak durmak, Allah'ı katıksız birlemek diye anar; muhlisûn ve muhlesûn da bu kökün seçilmiş, arındırılmış kullar anlamındaki türevleridir. Kur'an hem süt gibi somut bir saflığı hem de dinin yalnız Allah'a has kılınmasını bu kökle anlatır.
Ayetlerle
Nahl 66. ayet — Hayvanların karnındaki ayrışmadan çıkan sütü 'halis' diye niteler: karışımın içinden süzülmüş, içenler için kolay bir saflık. Kökün somut, duyuya hitap eden anlamı burada görülür.
Nisa 146. ayet — Tövbe edenler, düzeltenler ve Allah'a tutunanlarla birlikte anılan 'dinlerini Allah'a halis kılanlar', inanıp güvenenlerle beraber olur ve büyük bir karşılık alırlar.
Araf 29. ayet — Rabbin hakkaniyeti emrettiği, yüzlerin doğrultulduğu ve O'na dini halis kılanlar olarak dua edildiği anlatılır; ihlas dua ve yönelişin niteliği olarak geçer.
Ankebut 65. ayet — Gemiye binenler dini O'na halis kılarak Allah'a dua eder; karaya kurtulunca ortak koşarlar. Burada ihlas sıkıntı anında belirgin olup sonra bozulabilen bir durum olarak görünür.
Yusuf 24. ayet — Kendisi 'arındırılmış kullarımızdan' diye nitelenir; kötülük ve aşırılığın ondan çevrilmesi bu arındırılmışlıkla bağlanır. Muhles, Allah'ın seçip arıttığı kul demektir.
Enam 139. ayet — 'Karınlardaki yalnız erkeklerimize özeldir' diyenlerin sözünde 'halisa' bir özgüleme, yani yalnız bir kesime ayırma anlamı vardır; kök burada bir şeyi başkalarından ayırıp tek tarafa vermeyi anlatır.
Sık sorulanlar
İhlas kelimesinin sözlük anlamı nedir?
Kökün temel anlamı bir şeyi arındırıp ayıklamaktır. Hâlis, karışığı giderilmiş saf şeydir; ihlas da kullanımda Allah'tan başkasından uzak durup dini yalnız O'na has kılmak olarak geçer.
Kur'an'da 'dini halis kılmak' hangi durumlarda geçer?
Dua edenlerin 'dini O'na halis kılarak' Allah'a yöneldiği ayetlerde, yüz doğrultma ve tövbe bağlamında geçer. Gemide sıkışanların duası ile hayvanların süt örneği aynı kökün farklı yüzlerini gösterir.