İlah
Sözlükte ibadet kökünden gelir; kendisine kulluk edilen demektir. Kur'an, 'Allah'tan başka ilah yok' sözünü ve insanların edindikleri ilahları anlatır.
Köklerde ne diyor?
اله (Alh): Tek temel anlamı ibadettir; ilâh, kendisine kulluk edilen demektir. Allah adı da bu köktendir; insanların taptığı her şeye de onlar katında ilâh denir.
اله (Alh) — Kulluk, ibadet (Mekâyîs): أصل واحد، وهو التعبد
اله (Alh) — Kendisine ibadet edildiği için ilâh (Mekâyîs): وسمي بذلك لأنه معبود
اله (Alh) — Allah'tan başka tapınılan her şey (Lisân): وكل ما اتخذ من دونه معبودا إله عند متخذه
اله (Alh) — Allah adı: ilâhtan, yalnız Yaratıcı'ya özgü (Müfredât): فخص بالباري تعالى
اله (Alh) — Taptıkları için güneş (ilâhe) (Müfredât): وسموا الشمس إلاهة لاتخاذهم إياها معبودا
Tanım
Kökün tek temel anlamı ibadettir; ilah, kendisine ibadet edilen demektir. Sözlükler Allah'tan başka tapınılan her şeye de ilah dendiğini, Allah adının bu kökten türediğini ve yalnız Yaratıcı'ya özgü bir ad olduğunu belirtir. Kur'an'da ilah, kullukla bağlanılan merkezdir. Ayetler hem 'O'ndan başka ilah yok' hükmünü hem de insanların kendilerine ilah ya da rab edindiği şeyleri anlatır.
Ayetlerle
Bakara 163. ayet — 'İlahınız tek bir ilahtır' denir; merhametin kaynağı ve çokça merhamet eden O'ndan başka ilah yoktur. İlah burada kulluğun yöneldiği tek merkez olarak geçer.
Araf 59. ayet — Nuh kavmine 'Allah'a kulluk edin, size O'ndan başka ilah yoktur' der. İlah kelimesi doğrudan kulluk etmekle birlikte kurulur; kök anlamı olan ibadetle bağ açıktır.
Enam 46. ayet — İşitme ve görmenin alınıp kalplerin mühürlenmesi halinde Allah'tan başka hangi ilahın bunu geri getirebileceği sorulur; ilah, güç yetiren merkez olarak sorgulanır.
Tevbe 31. ayet — Bilginlerini, rahiplerini ve Mesih'i Allah'ın yanı sıra rabler edindikleri söylenir; oysa yalnız tek ilaha kulluk etmekle emrolunmuşlardır. Kulluk ile ilah birbirine bağlanır.
Maide 73. ayet — 'Allah üçün üçüncüsüdür' diyenlerin gerçekleri örttüğü söylenir; tek bir ilahın dışında ilah yoktur. Ayet, ilahlığın sayıya bölünmesini reddeder.
İbrahim 52. ayet — Kur'an'ın insanlara bir tebliğ olduğu, onunla uyarılmaları ve 'O tek bir ilahtır' diye bilmeleri için indirildiği anlatılır; ilahın birliği bilgiyle ilişkilendirilir.
Sık sorulanlar
İlah kelimesi sözlükte ne demektir?
Kök ibadet anlamına gelir; ilah, kendisine ibadet edilen demektir. Sözlükler Allah'tan başka tapınılan her şeyin de ilah diye anıldığını, Allah adının ise bu kökten türeyip yalnız Yaratıcı'ya özgü olduğunu söyler.
Kur'an ilah kelimesini nasıl kullanır?
Ayetlerde 'O'ndan başka ilah yok' hükmü tekrarlanır; ilah kulluk ve yöneliş merkezi olarak geçer. Bilginleri ve rahipleri rab edinmek ya da ilahı üçleştirmek bu hükümle birlikte ele alınır.