İlim
Sözlükte bir şeyi ötekilerden ayıran iz ve işaret; bilmek, bu işaretle tanıyıp ayırt etmektir. Kur'an'da Allah'ın bilgisi ve insanın bilmesi birlikte geçer.
Köklerde ne diyor?
علم (Elm): Bir şeyi ötekilerden ayıran iz ve işaret temel anlamdır; bilmek, bir şeyi bu işaretle tanıyıp ayırt etmektir. Bayrak, yol işareti ve yüksek dağ da bu kökten adlandırılır.
علم (Elm) — Bir şeyi ötekilerden ayıran iz, alamet (Mekâyîs): يدل على أثر بالشيء يتميز به عن غيره
علم (Elm) — Bilmek; bilgisizliğin karşıtı (Ayn): علم يعلم علما، نقيض جهل
علم (Elm) — Bayrak, sancak (Mekâyîs): والعلم: الراية
علم (Elm) — Yüksek dağ (Ayn): والعلم: الجبل الطويل
علم (Elm) — Allah'ın sıfatı: her şeyi bilen (Alîm) (Lisân): من صفات الله عز وجل العليم
Tanım
Kökün temel anlamı bir şeyi ötekilerden ayıran iz ve alamettir; bayrak, yol işareti ve yüksek dağ da bu kökten adlandırılır. Bilmek, bir şeyi bu işaretle tanıyıp ayırt etmek, bilgisizliğin karşıtıdır. Alem de aynı kökten, işaretlerle tanınan şey demektir; alîm ise Allah'ın her şeyi bilen sıfatıdır. Kur'an'da ilim hem Allah'ın kuşatıcı bilgisi hem insanın yaratılıştaki işaretlerden bilgi edinmesi olarak geçer.
Ayetlerle
Fatiha 2. ayet — Allah 'alemlerin' Rabbi diye anılır. Alemler, aynı köke bağlı olarak, işaretleriyle tanınan âlemlerdir; kelime bilmekle aynı kökün ürünüdür.
Ali İmran 18. ayet — Allah, melekler ve hakkaniyeti ayakta tutan ilim sahipleri O'ndan başka ilah olmadığına şahittir. İlim sahipleri, tanıklıkta Allah ve meleklerle birlikte anılır.
Enam 3. ayet — Allah sırrı da açığa vurulanı da, kazanılanı da bilir. Bilgisi gizli ile açığı birlikte kapsar; ilim burada her şeyi ayırt edip tanıma anlamındadır.
Yunus 5. ayet — Güneş ışık, ay aydınlık kılınır ve menziller ölçülür ki senelerin sayısı ve hesap bilinsin. Ayetler bilen, bilinçli bir halk için ayrı ayrı açıklanır; bilgi gözlemlenebilir işaretlerden doğar.
Maide 7. ayet — Allah, göğüslerin sahip olduklarını bilendir (alîm). Verilen söz ve nimet hatırlatılır; bilgisi insanın içindeki niyete de uzanır.
Bakara 13. ayet — Aklı ermezler hakkında 'ama bilincinde değildirler' denir. Bilmemek burada işaretleri görüp ayıramamak, farkında olmamak anlamıyla ortaya çıkar.
Sık sorulanlar
İlim köküyle bayrak ve dağ arasında ne bağ var?
Kökün temel anlamı bir şeyi ötekilerden ayıran iz ve işarettir. Bayrak ve yol işareti de uzaktan görülüp ayırt edilen şeylerdir; bilmek de bir şeyi işaretiyle tanımak demektir.
Kur'an'da ilim kime ve neye bağlanır?
Hem Allah'ın her şeyi, gizliyi ve açığı bilmesi hem de insanın gökteki ve yerdeki işaretlerden bilgi edinmesi anlatılır. Bilmeyenler ise farkında olmayanlar diye anılır.