İnsan
Sözlükte ortaya çıkmak, görünmek ve yabaniliğin karşıtı olmak; insan, cinin karşıtı olarak görünen, ünsiyet kuran varlıktır.
Köklerde ne diyor?
انس (Ans): Bir şeyin ortaya çıkması ve yabaniliğe aykırı olan her şey temel anlamdır. İns ve insan bundandır; ünsiyet, bir şeyden ürkmeyip ona ısınmaktır.
انس (Ans) — Görünmek; yabaniliğe aykırı olan (Mekâyîs): وهو ظهور الشيء، وكل شيء خالف طريقة التوحش
انس (Ans) — İnsanlar; cinlerin karşıtı (Mekâyîs): الإنس خلاف الجن، وسموا لظهورهم
انس (Ans) — Bir şeyi görmek, sezmek (Mekâyîs): آنست الشيء: إذا رأيته
انس (Ans) — Bir şeyden ürkmeyip ona ısınmak (Mekâyîs): أنس الإنسان بالشيء إذا لم يستوحش منه
انس (Ans) — Bir kişide bir hâli bilmek (Ayn): وآنست من فلان ضعفا، أو حزما
انس (Ans) — Gözbebeği (Mekâyîs): وإنسان العين: صبيها الذي في السواد
Tanım
Kökün temel anlamı bir şeyin ortaya çıkması ve yabaniliğe aykırı olan her şeydir. İns ve insan bundan türer; sözlüklerde insanlar cinlerin karşıtıdır. Ünsiyet, bir şeyden ürkmeyip ona ısınmaktır; sezmek ve görmek de aynı kökün anlamlarındandır. Kur'an'da insan yaratılışı, zayıflığı, nankörlüğü ve darlıkta dua edişi bağlamlarında anılır; ins ise cinin karşısında bir topluluk olarak geçer.
Ayetlerle
Hicr 26. ayet — İnsanın kuru çamurdan, değişime uğramış kokuşmuş bir balçıktan oluşturulduğu söylenir; kelime yaratılışın maddesine işaret eder.
Nisa 28. ayet — Allah'ın sizden hafifletmek istediği ve insanın zayıf oluşturulduğu anlatılır; zayıflık insanın nitelemesidir.
Yunus 12. ayet — İnsana darlık temas edince ayakta, otururken ya da yanı üzerinde dua eder; darlık kalkınca dua etmemiş gibi geçip gider. İnsan, tutumu değişen bir varlık olarak görünür.
Hud 9. ayet — Bir rahmet tattırılıp sonra çekilirse insanın karamsarlığa kapılıp nankör olduğu söylenir; insan nimet ve yoksunlukta tepki veren bir varlıktır.
İbrahim 34. ayet — Allah'ın nimetini saymaya kalkılsa hesap edilemeyeceği, insanın ise çok yanlış yapan ve çok nankör olduğu söylenir; nimet ve insan karşılaştırılır.
Enam 112. ayet — Her nebiye 'ins ve cin şeytanları' düşman kılındığı anlatılır. Ins burada cinin karşıtı olarak, aynı kökten gelen kavram çiftiyle geçer.
Sık sorulanlar
İnsan kelimesi hangi anlamdan gelir?
Kök ortaya çıkmak, görünmek ve yabaniliğe aykırı olmak demektir. Ünsiyet de aynı kökten, bir şeyden ürkmeyip ona ısınmayı anlatır; sözlüklerde ins, cinin karşıtıdır.
Kur'an'da insan nasıl nitelenir?
Ayetlerde insan zayıf oluşturulmuş, nimeti sayamayan, nankör ve darlıkta dua edip sonra unutan biri olarak anılır. Aynı zamanda çamurdan yaratıldığı ve cinin karşıtı olduğu söylenir.