Kibir
kbr kökü küçüklüğün karşıtı olan büyüklüğü anlatır; yaşlılık, azamet ve bir işin en büyük kısmı bu kökten doğar.
Köklerde ne diyor?
كبر (kbr): Küçüklüğün karşıtı olan büyüklük temel anlamdır; yaşlılık, azamet ve bir işin en büyük kısmı bu kökten doğar.
كبر (kbr) — Küçüklüğün karşıtı, büyüklük (Mekâyîs): أصل صحيح يدل على خلاف الصغر
كبر (kbr) — Bir işin en büyük kısmı (Mekâyîs): والكبر: معظم الأمر
كبر (kbr) — Yaşlılık (Mekâyîs): ومن الباب الكبر، وهو الهرم
كبر (kbr) — Azamet, büyüklenme (kibriyâ) (Mekâyîs): والكبر: العظمة، وكذلك الكبرياء
كبر (kbr) — Makam ve yücelik bakımından büyüklük (Müfredât): ومنه ما اعتبر فيه المنزلة والرفعة
كبر (kbr) — Büyük günah (Ayn): والكبر: الإثم الكبير من الكبيرة
Tanım
kbr kökünün sözlükteki temel anlamı küçüklüğün karşıtı olan büyüklüktür. Buradan yaşlılık, bir işin en büyük kısmı, makam ve yücelik bakımından büyüklük ve azamet, yani büyüklenme türer. Büyük günah anlamı da aynı kökte vardır. Kur'an'da kök hem ölçü büyüklüğünü, hem ileri yaşı, hem de büyük bir karşılığı ya da vebali anlatır; istikbar kalıbı ise bir emirden kaçınıp büyüklenmeyi bildirir.
Ayetlerle
Bakara 34. ayet — Meleklere Adem için secde edin denir, iblis dışındakiler secde eder. İblis kaçınır ve büyüklenir; ayet onun gerçekleri örtenlerden olduğunu söyler.
Araf 13. ayet — İblise oradan alçalması söylenir ve orada sürekli büyüklenmesinin olamayacağı belirtilir. Sonuç olarak onun değersizleşenlerden olduğu bildirilir; kök burada büyüklenmeyi anlatır.
Yunus 75. ayet — Firavun ve ileri gelenlerine Musa ve Harun ayetlerle gönderilir. Onlar büyüklenir ve suçta ileri giden bir halk olur; büyüklenme ayetler karşısındaki tutum olarak geçer.
Ali İmran 40. ayet — Büyüklüğün kesin olarak kendisine ulaştığını ve kadınının çocuktan kesildiğini söyleyen biri anlatılır. Kök burada yaşlılık anlamındadır; Allah gerekli gördüğünü yapar denir.
Nisa 2. ayet — Yetimlere mallarının verilmesi ve onların mallarının kendi mallarına katılarak yenmemesi istenir. Bunun büyük bir vebal olduğu söylenir; kök burada günahın büyüklüğünü gösterir.
Tevbe 72. ayet — İnananlara nehirler akan bahçeler ve temiz meskenler vaat edilir. Allah'ın rızasının daha büyük olduğu söylenir; kök burada karşılığın büyüklüğünü anlatır.
Sık sorulanlar
kbr kökünün sözlükteki temel anlamı nedir?
Küçüklüğün karşıtı olan büyüklüktür. Yaşlılık, azamet ve büyüklenme, bir işin en büyük kısmı ve büyük günah anlamları bu temelden doğar.
Kur'an'da kök sadece büyüklenme anlamında mı geçer?
Hayır. Kök büyüklenmenin yanı sıra ileri yaşı, büyük vebali ve büyük karşılığı da anlatır; hangi anlamda olduğu cümlenin bağlamından anlaşılır.