Kıst
Kıst, payı hakkıyla vermek, adalet ve hakkaniyettir. Aynı köke bağlı kasat ise tersi olarak haktan sapmak anlamına gelir.
Köklerde ne diyor?
قسط (qsT): Aynı yapıda iki zıt anlam taşır: kıst adalet ve hakça paydır, kasat ise zulüm ve haktan sapmaktır. Kur'an'da adil terazi (kıstâs) de bu kökten anılır.
قسط (qsT) — Aynı yapıda iki zıt anlam (Mekâyîs): يدل على معنيين متضادين والبناء واحد
قسط (qsT) — Adalet (kıst) (Mekâyîs): فالقسط: العدل
قسط (qsT) — Adaletle verilen pay (Müfredât): القسط: هو النصيب بالعدل
قسط (qsT) — Başkasının payını almak, zulüm (Müfredât): والقسط: هو أن يأخذ قسط غيره، وذلك جور
قسط (qsT) — Haktan sapmak (Ayn): والقسوط: الميل عن الحق
قسط (qsT) — Terazi; adaletin ifadesi (Müfredât): والقسطاس: الميزان، ويعبر به عن العدالة
Tanım
Sözlükte kök aynı yapıda iki zıt anlam taşır: kıst adalet ve adaletle verilen pay, kasat ise zulüm ve haktan sapmaktır. Terazi de bu kökle anılır. Kur'an'da kıst, ölçü ve tartıda, hüküm verirken, iki taraf arasını düzeltirken ve insanlara davranırken esas alınan hakkaniyettir. Kâsıt ise hakkaniyetsiz davrananı anlatır.
Ayetlerle
Araf 29. ayet — Rabbimin kıstı emrettiği söylenir. Ayet kıstı, dini yalnız Allah'a halis kılmak ve yüzünü doğrultmakla birlikte anar.
Yunus 47. ayet — Her önderli toplum için bir elçi olduğu ve elçi gelince aralarında kıstla hüküm verileceği söylenir; onlara yanlış yapılmaz.
Hud 85. ayet — Şuayb halkına ölçüyü ve tartıyı kıstla tam yapmalarını ve insanların eşyalarını eksiltmemelerini söyler.
Enbiya 47. ayet — Kıyamet günü için kıst terazileri konulacağı, hiçbir kişiye yanlış yapılmayacağı bildirilir. Hardal tanesi ağırlığı bile getirilir.
Hucurat 9. ayet — İki inanan tayfa çarpışırsa aralarını adaletle düzeltin ve kıstla davranın denir. Allah kıstlı davrananları sever.
Cin 14. ayet — Cinler arasında barıştan yana olanların yanında kâsıtların da olduğu söylenir. Kâsıt burada hakkaniyetsiz davrananları anlatır.
Sık sorulanlar
Kur'an'da kıst ne demektir?
Kıst, payı hakkıyla vermek, adalet ve hakkaniyettir. Ayetlerde ölçü ve tartıda, hüküm vermede, iki taraf arasını düzeltmede ve insanlara davranmada esas alınan ölçüt olarak geçer.
Kâsıt ve mukşit arasındaki fark nedir?
Mukşit kıstla davranan, hakkaniyetli olandır; Allah onu sever. Kâsıt ise aynı kökün zıt anlamından, haktan sapan ve hakkaniyetsiz davranan anlamında geçer.