Nâs
Nâs, “insanlar” demektir. Kökte sallanıp kıpırdamak anlamı vardır; Kur’an’da insan topluluğuna, çoğu kez de topluca hitaba işaret eder.
Köklerde ne diyor?
نوس (nws): Sallanıp sarkmak, kıpırdamak temel anlamdır. Yemenli kral Zûnüvâs adını omzunda sallanan iki örgüsünden almıştır; insanlar (nâs) da bu maddede anılır.
نوس (nws) — Sallanma, sarkıp kıpırdama (Mekâyîs): أصل يدل على اضطراب وتذبذب
نوس (nws) — Sarkarak kıpırdamak (Lisân): تحرك وتذبذب متدليا
نوس (nws) — İnsanlar (nâs); aslı enâs (Ayn): وأصل الناس: أناس
نوس (nws) — Yemen hükümdarı Zûnüvâs; sallanan iki perçemi yüzünden (Lisân): وذو نواس: ملك من أذواء اليمن
Tanım
Kökün temel anlamı sallanıp sarkmak, kıpırdamaktır; sözlükte nâs, insanlar olarak verilir ve aslının enâs olduğu not edilir. Kur’an’da kelime bireyi değil insan topluluğunu anar: insanlara uyarı yapılır, insanlar arasında hükmedilir, insanların hakları gözetilir. İnsanlar içinde inananlar da, inandık deyip inanmayanlar da, insanları etkisiz kılmaya çalışanlar da anılır. Kelime böylece kimin kime ne yaptığını gösteren ortak bir zemin gibi kullanılır.
Ayetlerle
Bakara 8. ayet — “İnsanlardan” bir kısmının, inanıp güvenmedikleri halde Allah’a ve ahiret gününe inandık dediği anlatılır. Nâs, burada inanç iddiasında bulunanları da kapsayan geniş topluluktur.
Nisa 37. ayet — Cimrilik edenler, insanlara da cimriliği emreder. Ayet, insanların birbirini etkilediğini ve davranışın topluma yayıldığını gösterir.
Maide 67. ayet — Elçiye indirileni iletmesi söylenir ve Allah’ın onu insanlardan koruyacağı bildirilir. İnsanlar hem muhatap hem de baskı kaynağı olabilen topluluk olarak geçer.
Enam 122. ayet — Dirilttiğimiz ve ona bir nur kıldığımız kimsenin onunla insanlar içinde yürüdüğü söylenir. İnsanlar, bilginin ve davranışın görüldüğü ortak ortamdır.
Yunus 2. ayet — Bir adama insanları uyarması ve inananlara müjde vermesi için vahyedilmesi insanlara şaşırtıcı mı geldi diye sorulur. Uyarının muhatabı insanlardır.
Hud 85. ayet — Ölçü ve tartıyı adaletle tam yapmaları ve insanların eşyalarını eksiltmemeleri istenir. Nâs, hakkı gözetilen insan topluluğudur.
Sık sorulanlar
Nâs kelimesi Kur’an’da kimleri anlatır?
Sözlükte nâs insanlar demektir. Ayetlerde uyarının, hükmün ve hakkın yöneldiği insan topluluğu olarak geçer; içinde inananlar da inanmayanlar da vardır.
Nâs ile sallanıp kıpırdamak arasında ne bağ var?
Kökün temel anlamı sallanıp sarkmak, kıpırdamaktır. Sözlükler nâs kelimesini de aynı maddede insanlar olarak anar ve aslının enâs olduğunu kaydeder.