Ölçek
Tahılı ölçekle ölçmek kök anlamdır; Kur'an'da alıp verirken ölçüyü eksiksiz yapmak bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
كيل (kyl): Birbirine benzemeyen üç anlamı vardır: tahılı ölçekle ölçmek, çakmağın ateş vermemesi ve savaş safının arkası. Kur'an'da ölçüde hakkı tam vermek bu kökle anlatılır.
كيل (kyl) — Tahılı ölçekle ölçmek (Mekâyîs): الكيل: كيل الطعام
كيل (kyl) — Ölçüde alıp vermede adaleti gözetmeye teşvik (Müfredât): فحث على تحري العدل في كل ما وقع فيه أخذ ودفع
كيل (kyl) — Bir deve yükü ölçüsü (Müfredât): كيل بعير [يوسف/ 65] مقدار حمل بعير
كيل (kyl) — Ölçek (mikyâl) (Ayn): والمكيال: ما يكال به
كيل (kyl) — Çakmağın ateş çıkarmaması (Mekâyîs): كال الزند يكيل; إذا لم يخرج نارا
كيل (kyl) — Savaşta safın arkası (Mekâyîs): الكيول: مؤخر الصف في الحرب
Tanım
Kök, tahılı bir ölçekle ölçmeyi anlatır; sözlükte ölçekte alıp vermede adaleti gözetmeye teşvik ve bir deve yükü ölçüsü de sayılır. Kur'an'da bu kök, alışverişte ölçüyü tam yapmayı ve kısmamayı bildirir. Şuayb'ın halkına çağrısı, Yusuf kıssasındaki erzak ölçüsü ve haksız ölçüp alanlara yönelik uyarı aynı kökün kullanımlarıdır.
Ayetlerle
Hud 85. ayet — Şuayb halkına ölçüyü ve tartıyı hakkaniyetle tam ifa etmelerini, insanların eşyalarını eksiltmemelerini söyler; ölçü burada adalet ve bozgunculuktan kaçınma bağlamında geçer.
Yusuf 63. ayet — Yusuf'un kardeşleri babalarına ölçünün kendilerinden men edildiğini söyler; burada ölçü, dağıtılan erzak payı anlamındadır ve kardeşin getirilmesine bağlanır.
Yusuf 65. ayet — Kardeşler sermayelerinin geri verildiğini görünce ölçüyü bir deve yükü artırabileceklerini söyler; kökün bir deve yükü ölçüsü anlamına örnek olur.
İsra 35. ayet — Ayet, ölçtüğünüzde ölçüyü tam yapın ve dosdoğru teraziyle tartın diye emreder; ölçüde tamlık hayırlı ve sonucu daha iyi olan davranış diye anılır.
Şuara 181. ayet — Şuayb'ın sözü olarak ölçüyü tam yapmayı ve yazık edenlerden olmamayı birlikte söyler; eksik ölçmek başkasına yazık etmekle bir arada anılır.
Mutaffifin 2. ayet — Başkalarından ölçüp alırken tastamam isteyenleri anlatır; ayetin devamındaki kendileri ölçüp verirken eksiltme davranışıyla çelişki bu sözle kurulur.
Sık sorulanlar
Kur'an'da ölçek kavramı neyi anlatır?
Tahılı ölçekle ölçmek kök anlamıdır. Kur'an'da alıp verirken ölçüyü tam yapmayı, kısmamayı ve insanların hakkını eksiltmemeyi anlatır.
Ölçü ile tartı Kur'an'da birlikte mi geçer?
Evet, Şuayb'ın halkına çağrısında ve İsra 35'te ölçü ile tartı birlikte anılır; ikisinde de hakkaniyetle tam vermek istenir.