Riba
Kök anlamı bir şeyin çoğalıp büyümesidir; yüksekçe tepe ve büyütüp yetiştirmek de buradandır. Kur'an'da riba, verilenden fazlasının alınması olarak geçer.
Köklerde ne diyor?
ربو (rbw): Bir şeyin çoğalıp büyümesi temel anlamdır. Yerden yüksekçe tepe (rabve) ve Kur'an'da haram kılınan, verilenden fazlasını almak demek olan ribâ bundan doğar.
ربو (rbw) — Her şeyin çoğalması (Ayn): وكل شيء يربو ربوا، إذا زاد
ربو (rbw) — Bir şeyin artıp gelişmesi (Lisân): ربا الشيء يربو ربوا ورباء: زاد ونما
ربو (rbw) — Yüksek yer, tepe (Ayn): والرابية: ما ارتفع من الأرض
ربو (rbw) — Fazlası alınan borç; haram ribâ (Lisân): فالحرام كل قرض يؤخذ به أكثر منه
ربو (rbw) — Göğüste nefes darlığı (Ayn): وربا فلان، أي: أصابه نفس في جوفه
Tanım
Sözlükte rbw, bir şeyin çoğalması, artması, kabarıp gelişmesi demektir. Yerden yükselen tepe (rabve) ve çocuğu büyütüp yetiştirmek aynı kökten gelir; fazlası alınan borca da riba denir. Kur'an'da kök hem doğadaki kabarmayı hem de mal ilişkilerindeki artışı anlatır: tepedeki bahçe, kabaran toprak, yetiştirilen evlat ve ribadan nasiplenme aynı büyüme anlamının farklı yüzleridir.
Ayetlerle
Bakara 265. ayet — Allah'ın rızasını isteyerek infak edenlerin örneği, tepedeki bir bahçeye benzetilir. Tepe (rabve), yüksekçe yer anlamındadır; sağanak da isabet etse çisinti de bahçe ürününü verir.
Ali İmran 130. ayet — İnanıp güvenenlere, kat kat arttırılmış olarak ribadan nasiplenmemeleri söylenir. Ayet, ribayı artırılarak katlanan bir kazanç olarak gösterir ve sınırlara uyup korunmayı ister.
Nisa 161. ayet — Ondan engellendikleri halde ribayı almaları ve insanların mallarını batıl yollarla nasiplenmeleri birlikte anılır. Riba, haksız mal edinme çizgisinde bir eylem olarak geçer.
Rum 39. ayet — İnsanların mallarında artması için ribadan verilen şeyin Allah katında artmayacağı, zekattan verilenlerin ise kat kat artacağı söylenir. Kök burada artma eylemiyle işlenir.
Fussilet 39. ayet — Su indirilince toprak hızlıca hareket eder ve kabarır. Aynı kökün fiili, ölü toprağın canlanıp kabarmasını anlatır; ayet bunu ölülere hayat verilmesine bağlar.
Müminun 50. ayet — Meryem'in oğlu ve annesine, kalınabilecek yeri ve kaynakları olan bir tepenin barınak edindirildiği anlatılır. Tepe (rabve) sözcüğü kökün yüksek yer anlamını gösterir.
Sık sorulanlar
Riba kelimesi sözlükte ne demektir?
Kök, bir şeyin çoğalıp kabarması ve büyümesidir. Tepe, büyütüp yetiştirme ve fazlası alınan borç da aynı kökten gelen anlamlardır.
Riba Kur'an'da hangi bağlamlarda geçer?
Kat kat arttırılmış hâlde nasiplenmeme çağrısı, insanların malında artma, zekatla karşıtlığı ve tepe, kabaran toprak gibi doğa anlatımlarında geçer.