Şüphe
Rayb, bir şeyde bir durum vehmedip içine kuşku ve korku düşmesidir; Kur'an'da kitabın ve ahiretin kuşkusuz olduğu vurgulanır.
Köklerde ne diyor?
ريب (ryb): Şüphe ya da şüpheyle karışık korku temel anlamdır. Rayb, bir şeyde bir durum vehmedip sonra bunun açığa çıkmasıdır; zamanın musibetleri (raybu'l-menûn) de bu köktendir.
ريب (ryb) — Şüphe ya da şüpheyle birlikte korku (Mekâyîs): أصيل يدل على شك، أو شك وخوف
ريب (ryb) — Bir şeyde bir durum vehmetmek (Müfredât): أن تتوهم بالشيء أمرا ما
ريب (ryb) — İçine şüphe ve korku sokmak (Ayn): أي: أدخل علي شكا وخوفا
ريب (ryb) — Zamanın musibetleri, değişimleri (Ayn): والريب: صرف الدهر وعرضه وحدثه
ريب (ryb) — Töhmet, zan (Lisân): والريب والريبة: الشك، والظنة، والتهمة
Tanım
Sözlükte rayb, bir şeyde bir durum vehmetmek, içe şüphe ve korku sokmaktır; töhmet ve zan da bu köktendir. Kur'an'da kelime çoğunlukla olumsuzlukla gelir: kitap ve gün hakkında kuşkuya yer olmadığı söylenir. Kalplerin kuşkuya düşmesi ve kuşkuda gidip gelmek ise tereddüt eden kimseler için anlatılır.
Ayetlerle
Bakara 2. ayet — Kitabın tanıtıldığı ilk ayette, içinde kuşkuya yer bırakan bir şey olmadığı ve onun yol gösterici olduğu bildirilir.
Ali İmran 25. ayet — Hakkında kuşku olmayan bir günde insanların toplanacağı ve her nefsin kazandığının eksiksiz ödeneceği anlatılır.
Tevbe 45. ayet — İzin isteyenlerin kalplerinin kuşkuya düştüğü ve kuşkuları içinde gidip geldikleri söylenir; kuşku, tereddüt hâli olarak resmedilir.
Yunus 37. ayet — Kur'an'ın Allah'tan başkası tarafından uydurulamayacağı, önündekini doğrulayıp kitabı ayrıntılandırdığı ve onda kuşku bulunmadığı belirtilir.
Hud 62. ayet — Salih'in halkı, kendilerini çağırdığı şeyden tereddüt verici bir kuşku içinde olduklarını söyler; kuşku burada kuşkulandıran bir durum olarak geçer.
Nur 50. ayet — Kalplerinde hastalık mı var, yoksa kuşkuya mı düştüler diye sorulur; kuşku, kalpteki hastalıkla yan yana sayılan bir durumdur.
Sık sorulanlar
Kur'an'da rayb ne anlama gelir?
Rayb, bir şeyde bir durum vehmedip içe şüphe ve korku düşmesidir. Kur'an'da kitabın ve kıyamet gününün kuşkusuz olduğu, kalplerin ise kuşkuya düşebildiği anlatılır.
Kur'an hakkında kuşku olmadığı nerede geçer?
Bakara 2:2 ve Yunus 10:37 ayetlerinde kitapta kuşkuya yer olmadığı bildirilir; bu ifade rayb kökünün olumsuzlukla kullanımıdır.