طمع (TmE) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler
طمع (TmE) kökü Kuran'da 12 ayette, toplam 12 kez geçer. Temel anlamı: Gönülde bir şeye karşı güçlü bir umut beslemek temel anlamdır; nefsin bir şeyi arzulayıp ona yönelmesidir. Ümitsizliğin karşıtıdır; hırs da bundan doğar. Bu sayfada kökün Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât maddeleri künyeleriyle verilir.
طمع kökü ne anlama gelir?
Gönülde bir şeye karşı güçlü bir umut beslemek temel anlamdır; nefsin bir şeyi arzulayıp ona yönelmesidir. Ümitsizliğin karşıtıdır; hırs da bundan doğar.
طمع (TmE) kökü Kuran'da 12 ayette, toplam 12 kez geçer.
طمع kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları
Gönülde bir şeye karşı güçlü umut (Mekâyîsü'l-Luğa)
يدل على رجاء في القلب قوي للشيء
Nefsin arzuyla bir şeye yönelmesi (Müfredât)
نزوع النفس إلى الشيء شهوة له
Ümitsizliğin karşıtı (Lisânü'l-Arab)
الطمع: ضد اليأس
Hırslı, açgözlü (Kitâbu'l-Ayn)
وإنه لطمع: حريص
Askerlerin erzakı (Kitâbu'l-Ayn)
والأطماع: أرزاق الجند
Umut verip yüz vermeyen kadın (Kitâbu'l-Ayn)
وامرأة مطماع: تطمع ولا تمكن
Lisânü'l-Arab'da طمع maddesi (İbn Manzûr)
طمع: الطَّمَعُ: ضِدُّ اليَأْسِ. قَالَ / عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: تَعَلَّمْنَ أَنَّ الطَّمَعَ فَقْرٌ وأَنَ اليَأْسَ غِنًى. / طَمِعَ فِيهِ وَبِهِ طَمَعاً وطَماعةً وطَماعِيةً، مخفَّف، وطَماعِيَّةً، فَهُوَ طَمِعٌ وطَمُعٌ: حَرَص عَلَيْهِ ورَجاه، وأَنكر بَعْضُهُمُ التَّشْدِيدَ. ورجلٌ طامِعٌ وطَمِعٌ وطَمُعٌ مِنْ قَوْمٍ طَمِعِينَ وطَماعَى وأَطْماعٍ وطُمَعاءَ، وأَطْمَعَه غَيْرُهُ. والمَطْمعُ: مَا طُمِعَ فِيهِ. والمَطْمَعةُ: مَا طُمِعَ مِنْ أَجْله. وَفِي صِفَةِ النِّسَاءِ: ابنةُ عَشْرٍ مَطْمَعةٌ للناظِرين. وامرأَة مِطْماعٌ: تُطْمِعُ وَلَا تُمَكِّنُ مِنْ نفْسها. وَيُقَالُ: إِنَّ قَوْلَ الخاضِعةِ مِنَ المرأَة لَمَطْمَعةٌ فِي الفَساد أَي مِمَّا يُطْمِعُ ذَا الرِّيبةِ فِيهَا. وتَطْمِيعُ القَطْر: حِينَ يَبْدأُ فيَجِيء مِنْهُ شيءٌ قَلِيلٌ، سُمِّيَ بِذَلِكَ لأَنه يُطْمِعُ بِمَا هُوَ أَكثر مِنْهُ؛ أَنشد ابْنُ الأَعرابي: / كأَنَّ حَدِيثَها تَطْمِيعُ قَطْرٍ، ... يُجادُ بِهِ لأَصْداءٍ شِحاحِ / الأَصْداءُ هَاهُنَا: الأَبْدانُ، يَقُولُ: أَصْداؤُنا شِحاحٌ عَلَى حَدِيثِهَا. والطَّمَعُ: رِزْق الجُنْد، وأَطْماع الجُند: أَرزاقُهم. يُقَالُ: أَمَرَ لَهُمُ الأَميرُ بأَطماعِهم أَي بأَرزاقِهم، وَقِيلَ: أَوْقاتُ قَبْضِها، وَاحِدُهَا طَمَعٌ. قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: يُقَالُ طَمَعٌ وأَطْماعٌ ومَطْمَعٌ ومَطامِعُ. وَيُقَالُ: مَا أَطْمَعَ فُلَانًا عَلَى التعجُّب مِنْ طَمَعِه. وَيُقَالُ فِي التَّعَجُّبِ: طَمُعَ الرجلُ فُلَانٌ، بِضَمِّ الْمِيمِ، أَي صَارَ كَثِيرَ الطَّمَعِ، كَقَوْلِكَ إِنه لَحَسُنَ الرجلُ، وَكَذَلِكَ التَّعَجُّبُ فِي كُلِّ شَيْءٍ مَضْمُومٍ، كَقَوْلِكَ: خَرُجَتِ المرأَةُ فُلَانَةٌ إِذا كَانَتْ كَثِيرَةَ الخُروج، وقَضُوَ القاضِي فُلَانٌ، وَكَذَلِكَ التَّعَجُّبُ فِي كُلِّ شَيْءٍ إِلَّا مَا قَالُوا فِي نِعْمَ وبِئْس رِوَايَةٌ تُرْوَى عَنْهُمْ غَيْرُ لَازِمَةٍ لِقِيَاسِ التَّعَجُّبِ، جاءَت الرِّوَايَةُ فِيهِمَا بِالْكَسْرِ لأَنَّ صُوَرَ التَّعَجُّبِ ثَلَاثٌ: مَا أَحْسَنَ زَيْدًا، أَسْمِعْ بِهِ، كَبُرَتْ كَلِمةً، وَقَدْ شَذَّ عَنْهَا نِعْم وبِئْسَ.
Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 8, s. 239 — Şamile'de tam madde
Kitâbu'l-Ayn'da طمع maddesi (Halîl b. Ahmed)
طمع طمعا فهو طامع، وأطعمه غيره، وإنه لطمع: حريص. والأطماع: أرزاق الجند. وما أطمع فلانا، وإنه لطمع [الرجل] بضم الميم على معنى التعجب، وكذلك التعجب في كل شيء كقولك لخرجت المرأة، أي: كثيرة الخروج، ولقضو القاضي، مضموم أجمع إلا ما قالوا في نعم بئس، رواية تروى عنهم. غير لازم لقياس التعجب، لأنهم لا يقولون: نعم ولا بؤس والباقية كذلك. وامرأة مطماع: تطمع ولا تمكن. والمطمع: ما طمعت فيه، ويقال: إن قول المخاضعة لمطمعة، ونحوه في كل شيء. والمطمعة هو الطمع نفسه، طمعت فيه مطمعة.
Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 2, s. 27 — Şamile'de tam madde
Mekâyîsü'l-Luğa'da طمع maddesi (İbn Fâris)
الطاء والميم والعين أصل واحد صحيح يدل على رجاء في القلب قوي للشيء. يقال: طمع في الشيء طمعا وطماعة وطماعية. ولطمعت يا زيد كما يقولون: لقضو القاضي. هذا عند التعجب. ويقال: امرأة مطماع، للتي تطمع ولا تمكن.
Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 3, s. 425 — Şamile'de tam madde
Müfredât'da طمع maddesi (Râgıb el-İsfehânî)
الطمع: نزوع النفس إلى الشيء شهوة له، طمعت أطمع طمعا وطماعية، فهو طمع وطامع. قال تعالى: إنا نطمع أن يغفر لنا ربنا [الشعراء/ 51] ، أفتطمعون أن يؤمنوا لكم [البقرة/ 75] ، خوفا وطمعا [الأعراف/ 56] ، ولما كان أكثر الطمع من أجل الهوى قيل: الطمع طبع، والطمع يدنس الإهاب 4 .
Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 524 — Şamile'de tam madde
طمع kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?
وَطَمَعًۭا (ve tamean) — ve umarak: 3 kez · أَطْمَعُ (etmeu) — umduğum: 1 kez · أَفَتَطْمَعُونَ (efetetmeune) — umuyor musunuz?: 1 kez · أَيَطْمَعُ (eyetmeu) — umuyor mu?: 1 kez · فَيَطْمَعَ (feyetmea) — böylece tamah etmesin: 1 kez · نَطْمَعُ (netmeu) — umarız: 1 kez · وَطَمَعًا ۚ (ve tamean) — ve umarak: 1 kez · وَنَطْمَعُ (ve netmeu) — umarken: 1 kez · يَطْمَعُ (yetmeu) — hırsla ister: 1 kez · يَطْمَعُونَ (yetmeune) — beklemektedirler: 1 kez
طمع kökü hangi ayetlerde geçer?
- Bakara Suresi 75. ayet — Şimdi onların size inanacaklarını mı umuyorsunuz? Onlardan bir grup, Allah'ın kelamını dinleyip iyice anladıktan sonra…
- Maide Suresi 84. ayet — "Ve bize ne oluyor ki, Allah'a ve bize gelen gerçeğe îmân etmeyelim: Rabb'imizin bizi iyi kimseler topluluğuna dâhil…
- Araf Suresi 46. ayet — İki taraf arasında bir hicap vardır. Ve A'râf' üzerinde de hepsini simalarından tanıyan kimseler vardır. Cennet'e…
- Araf Suresi 56. ayet — Ve düzeltildikten sonra, yeryüzünde bozgunculuk yapmayın. Ona endişe ve ümit ile dûa edin. Kuşkusuz Allah'ın rahmeti…
- Rad Suresi 12. ayet — O, korkutan şimşeği gösteren ve umut olarak yağmur yüklü bulutları meydana getirendir.
- Şuara Suresi 51. ayet — "İlk Mü'minler olduğumuz için, Rabb'imizin yanlışlarımızı bağışlayacağını ümit ediyoruz." dediler.
- Şuara Suresi 82. ayet — "Ve Din Günü yanlışımı bağışlayacağını umduğum Odur."
- Rum Suresi 24. ayet — Size, bir yandan korku veren bir yandan da yağmurun belirtisi olarak umut veren şimşeği göstermesi ve gökten su…
- Secde Suresi 16. ayet — Onlar, yataklarından kalkarak korku ve ümit içinde Rabb'lerine dûa ederler. Kendilerine verdiğimiz rızıklardan infak…
- Ahzab Suresi 32. ayet — Ey Nebi'nin hanımları! Siz diğer kadınlardan biri değilsiniz. Eğer takvâlıysanız, yabancı erkeklerle edalı bir üslupla…
- Mearic Suresi 38. ayet — Onların her biri Nimet Cenneti'ne konulacağını mı umuyor?
- Müddessir Suresi 15. ayet — Sonra hırsla daha da artırmamı ister.