طمن (Tmn) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler

طمن kökü ne anlama gelir?

Hemze eklenmiş bir kök olup yatışmak, sükûnet bulmak temel anlamdır. Kur'an'da gönlün çalkantıdan sonra huzura kavuşması anlamında geçer; çukur yer de bu köktendir.

طمن (Tmn) kökü Kuran'da 12 ayette, toplam 13 kez geçer.

طمن kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları

Yatışmak, sakinleşmek (Mekâyîsü'l-Luğa)

وطامنت منه: سكنت

Çalkantıdan sonra gelen sükûnet (Müfredât)

السكون بعد الانزعاج

Gönlün yatışıp alışması (Kitâbu'l-Ayn)

إذا سكن واستأنس

Bir şeyi yatıştırmak (Lisânü'l-Arab)

طأمن الشيء: سكنه

Çukur, alçak yer (Kitâbu'l-Ayn)

والمطمئن من الأرض، أرض منخفضة

Lisânü'l-Arab'da طمن maddesi (İbn Manzûr)

طمن: طَأْمَنَ الشيءَ: سَكَّنه. والطُّمَأْنِينَةُ: السُّكونُ. واطْمَأَنَّ الرَّجُلُ اطْمِئناناً وطُمَأْنينة أَي سَكَن، ذَهَبَ سِيبَوَيْهِ إِلى أَن اطْمَأَنَّ مَقْلُوبٌ، وأَن أَصله مِنْ طَأْمَنَ، وَخَالَفَهُ أَبو عَمْرٍو فرأَى ضِدَّ ذَلِكَ، وَحُجَّةُ سِيبَوَيْهِ أَن طَأْمَن غَيْرُ ذِي زِيَادَةٍ، واطْمَأَنَّ ذُو زِيَادَةِ، والزيادةُ إِذا لَحِقَتِ الْكَلِمَةَ لَحِقَهَا ضَرْبٌ مِنَ الوَهْنِ لِذَلِكَ، وَذَلِكَ أَن مخالطتها شيء لَيْسَ مِنْ أَصلها مُزاحَمةٌ لَهَا وَتَسْوِيَةٌ فِي الْتِزَامِهِ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ، وَهُوَ وإِن تبلغ الزيادةُ على الأُصول فَحُشَ الحذفُ مِنْهَا، فإِنه عَلَى كُلِّ حَالٍ عَلَى صَدَدٍ مِنَ التَّوْهين لَهَا، إِذ كَانَ زِيَادَةً عَلَيْهَا يَحْتَاجُ إِلى تَحَمُّلِهَا كَمَا تَتَحَامَلُ بِحَذْفِ مَا حُذِفَ مِنْهَا، وإِذا كَانَ فِي الزِّيَادَةِ حَرْفٌ مِنَ الإِعلال كَانَ[[. كذا بياض بالأَصل]] ... أَن يَكُونَ الْقَلْبُ مَعَ الزِّيَادَةِ أَولى، وَذَلِكَ أَن الْكَلِمَةَ إِذا لَحِقَهَا ضَرْبٌ مِنَ الضَّعْفِ أَسرع إِليها ضَعْفٌ آخَرُ، وَذَلِكَ كَحَذْفِهِمْ يَاءَ حَنِيفَةَ فِي الإِضافة إِليها لِحَذْفِ يَائِهَا فِي قَوْلِهِمْ حَنَفِيّ، وَلَمَّا لَمْ يَكُنْ فِي حَنِيفٍ تَاءٌ تُحْذَفُ فَتُحْذَفُ ياؤُها، جَاءَ فِي الإِضافة إِليها عَلَى أَصله فَقَالُوا حَنِيفِيٌّ، فإِن قَالَ أَبو عَمْرٍو جَرْيُ المصدرِ عَلَى اطْمَأَنَّ يَدُلُّ عَلَى أَنه هُوَ الأَصل، وَذَلِكَ مِنْ قَوْلِهِمْ الاطْمئنان، قِيلَ قَوْلُهُمْ الطَّأْمَنة بإِزاء قَوْلِكَ الِاطْمِئْنَانُ، فمَصْدَرٌ بمصدرٍ، وَبَقِيَ عَلَى أَبي عَمْرٍو أَن الزِّيَادَةَ جَرَتْ فِي الْمَصْدَرِ جَرْيَهَا فِي الْفِعْلِ، فَالْعِلَّةُ فِي الْمَوْضِعَيْنِ وَاحِدَةٌ، وَكَذَلِكَ الطُّمَأْنينة ذَاتُ زِيَادَةٍ، فَهِيَ إِلى الِاعْتِلَالِ أَقرب، وَلَمْ يُقْنِع أَبا عَمْرٍو أَن قَالَ إِنهما أَصلان مُتَقَارِبَانِ كجَذَبَ وجَبَذَ حَتَّى مَكَّنَ خلافَه لِصَاحِبِ الْكِتَابِ بأَن عَكَسَ عَلَيْهِ الأَمْرَ. وَقَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ: الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ؛ مَعْنَاهُ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ بِوَحْدَانِيَّتِهِ آمَنُوا بِهِ غَيْرَ شاكِّين. وَقَوْلُهُ تَعَالَى: قُلْ لَوْ كانَ فِي الْأَرْضِ مَلائِكَةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ؛ قَالَ الزَّجَّاجُ: مَعْنَاهُ مُسْتَوْطِنين فِي الأَرض. واطْمَأَنَّت الأَرضُ وتَطَأْمَنَتْ: انْخَفَضَتْ. وطَمْأَنَ ظَهْرُهُ وطَأْمَنَ بِمَعْنًى، عَلَى الْقَلْبِ. التَّهْذِيبُ فِي الثُّلَاثِيِّ: اطْمَأَنَّ قَلْبُهُ إِذا سَكَنَ، واطْمَأَنَّتْ نَفْسُهُ، وَهُوَ مُطْمَئِنّ إِلى كَذَا، وَذَلِكَ مُطْمَأَنٌّ، واطْبَأَنَّ مِثْلُهُ عَلَى الإِبدال، وَتَصْغِيرُ مُطْمَئِنٍّ طُمَيْئِنٌ، بِحَذْفِ الْمِيمِ مِنْ أَوله وإِحدى النُّونَيْنِ مِنْ آخِرِهِ. وَتَصْغِيرُ طُمَأْنِينَةُ طُمَيْئِنَةٌ بِحَذْفِ إِحدى النُّونَيْنِ مِنْ آخِرِهِ لأَنها زَائِدَةٌ. وَقِيلَ فِي تَفْسِيرِ قَوْلِهِ تَعَالَى: يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ؛ هِيَ الَّتِي قَدِ اطمَأَنَّتْ بالإِيمانِ وأَخْبَتَتْ لِرَبِّهَا. وقولُه عَزَّ وَجَلَّ: وَلكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي؛ أَي لِيَسْكُنَ إِلى الْمُعَايَنَةِ بَعْدَ الإِيمان بِالْغَيْبِ، وَالِاسْمُ الطمَأْنينة. وَيُقَالُ: طَامَنَ ظَهْرَهُ إِذا حَنى ظَهْرَهُ، بِغَيْرِ هَمْزٍ لأَن الْهَمْزَةَ الَّتِي فِي اطْمَأَنَّ أُدخلت فِيهَا حِذَارَ الْجَمْعِ بَيْنَ السَّاكِنَيْنِ. قَالَ أَبو إِسحق فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ؛ أَي إِذا سَكَنَتْ قُلُوبُكُمْ، يُقَالُ: اطْمَأَنَّ الشيءُ إِذا سَكَنَ، وطَأْمَنْتُه وطَمْأَنْتُه إِذا سكَّنْته، وَقَدْ رُوِيَ اطْبَأَنَّ. وطَأْمَنْتُ مِنْهُ: سَكَّنْت. قَالَ أَبو مَنْصُورٍ: اطْمَأَنَّ، الْهَمْزَةُ فِيهَا مُجْتَلَبة لِالْتِقَاءِ السَّاكِنَيْنِ إِذا قُلْتَ اطْمَأَنَّ، فإِذا قُلْتَ طامَنْتُ عَلَى فاعَلْتُ فَلَا هَمْزَ فِيهِ، وَاللَّهُ أَعلم، إِلَّا أَن يَقُولَ قَائِلٌ: إِن الْهَمْزَةَ لَمَّا لَزِمَتِ اطْمَأَنَّ، وهمزوا الطُّمَأْنينةَ، همزوا كُلَّ فِعْلٍ فِيهِ، وطَمَنَ غَيْرُ مُسْتَعْمَلٍ فِي الْكَلَامِ، والله أَعلم.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 13, s. 268 — Şamile'de tam madde

Kitâbu'l-Ayn'da طمن maddesi (Halîl b. Ahmed)

اطمأن الرجل، واطمأن قلبه، واطمأنت نفسه إذا سكن واستأنس. والمطمئن من الأرض، أرض منخفضة، وهي: المتطأمنة

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 7, s. 442 — Şamile'de tam madde

Mekâyîsü'l-Luğa'da طمن maddesi (İbn Fâris)

الطاء والميم والنون أصيل بزيادة همزة. يقال: اطمأن المكان يطمئن طمأنينة. وطامنت منه: سكنت.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 3, s. 422 — Şamile'de tam madde

Müfredât'da طمن maddesi (Râgıb el-İsfehânî)

الطمأنينة والاطمئنان: السكون بعد الانزعاج. قال تعالى: ولتطمئن به قلوبكم [الأنفال/ 10] ، ولكن ليطمئن قلبي [البقرة/ 260] ، يا أيتها النفس المطمئنة [الفجر/ 27] ، وهي أن لا تصير أمارة بالسوء، وقال تعالى: ألا بذكر الله تطمئن القلوب [الرعد/ 28] ، تنبيها أن بمعرفته تعالى والإكثار من عبادته يكتسب اطمئنان النفس المسئول بقوله: ولكن ليطمئن قلبي [البقرة/ 260] ، وقوله: وقلبه مطمئن بالإيمان [النحل/ 106] ، وقال: فإذا اطمأننتم [النساء/ 103] ، ورضوا بالحياة الدنيا واطمأنوا بها [يونس/ 7] ، واطمأن وتطامن يتقاربان لفظا ومعنى.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 524 — Şamile'de tam madde

طمن kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?

وَلِتَطْمَئِنَّ (velitetmeinne) — ve güven bulsun diye: 2 kez · ٱطْمَأَنَّ (tmeenne) — huzura kavuşur: 1 kez · ٱطْمَأْنَنتُمْ (tme'nentum) — güvene kavuştuğunuz: 1 kez · ٱلْمُطْمَئِنَّةُ (l-mutmeinnetu) — huzura eren: 1 kez · تَطْمَئِنُّ (tetmeinnu) — huzur bulur: 1 kez · لِّيَطْمَئِنَّ (liyetmeinne) — tatmin olması için: 1 kez · مُطْمَئِنٌّۢ (mutmeinnun) — mutmain olduğu halde: 1 kez · مُّطْمَئِنَّةًۭ (mutmeinneten) — huzur içinde: 1 kez · مُطْمَئِنِّينَ (mutmeinnine) — uslu uslu: 1 kez · وَٱطْمَأَنُّوا۟ (vetmeennu) — ve gönüllerini kaptıran(lar): 1 kez · وَتَطْمَئِنَّ (ve tetmeinne) — ve iyice yatışmasını: 1 kez · وَتَطْمَئِنُّ (ve tetmeinnu) — ve tatmin olanlardır: 1 kez

طمن kökü hangi ayetlerde geçer?

• Bakara Suresi 260. ayet — Hani bir zamanlar İbrâhîm: "Ey Rabb'im! Bana ölüleri nasıl dirilttiğini göster." demişti. Allah: "İnanmıyor musun?"…
• Ali İmran Suresi 126. ayet — Allah, bununla sevinmenizi ve kalplerinizin yatışmasını dilemiştir. Çünkü yardım ancak Mutlak Üstün Olan ve En İyi…
• Nisa Suresi 103. ayet — Salâtı ikâme ettikten sonra ayakta, oturarak ve yanlarınız üzerinde Allah'ı anın. Güvene kavuştuğunuz zaman, salâtı…
• Maide Suresi 113. ayet — "Ondan yemeyi ve kalplerimizin iyice tatmin olmasını; senin bize doğru söylediğini bilmeyi ve buna doğrudan tanık…
• Enfal Suresi 10. ayet — Allah bunu, ancak bir müjde olsun ve onunla kalpleriniz yatışsın diye yaptı. Yardım, ancak Allah'tandır. Kuşkusuz…
• Yunus Suresi 7. ayet — Bizimle karşılaşacaklarını ummayanlar ve Dünya hayatından hoşnut olup onunla tatmin olanlar ve âyetlerimizi görmezden…
• Rad Suresi 28. ayet — Onlar, Îmân Edenler ve kalpleri Allah'ın zikri ile tatmin olanlardır. Kalpler, ancak Allah'ın zikri ile tatmin olur.
• Nahl Suresi 106. ayet — Kalbi îmân ile yatışmış olduğu halde, -baskı ile inkâra zorlanan kimse hariç- kim îmânından sonra Allah'ı küfrederse ve…
• Nahl Suresi 112. ayet — Allah, güvenli ve her yönden tatmin olmuş bir kenti örnek verdi. Oraya, her yerden bol bol rızık geliyordu. Ne var ki…
• İsra Suresi 95. ayet — De ki: "Eğer yeryüzünün sakinleri melekler olsaydı, elbette onlara gökten resûl olarak bir melek gönderirdik."
• Hac Suresi 11. ayet — İnsanlardan bazıları da iş olsun diye Allah'a kulluk eder. Onun yararına bir şey olursa onunla mutlu olur, eğer bir…
• Fecr Suresi 27. ayet — "Ey mutmain nefs!"