خزن (xzn) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler
خزن (xzn) kökü Kuran'da 13 ayette, toplam 13 kez geçer. Temel anlamı: Bir şeyi koruyup saklamak temel anlamdır; hazine, depo ve onu bekleyenler buradan adlandırılır. Kur'an'da Allah'ın hazineleri O'nun kudretine işarettir. Bu sayfada kökün Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât maddeleri künyeleriyle verilir.
خزن kökü ne anlama gelir?
Bir şeyi koruyup saklamak temel anlamdır; hazine, depo ve onu bekleyenler buradan adlandırılır. Kur'an'da Allah'ın hazineleri O'nun kudretine işarettir.
خزن (xzn) kökü Kuran'da 13 ayette, toplam 13 kez geçer.
خزن kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları
Bir şeyi korumak (Mekâyîsü'l-Luğa)
أصل يدل على صيانة الشيء
Bir şeyi hazinede saklamak (Müfredât)
الخزن: حفظ الشيء في الخزانة
Sır gibi her şeyi saklamak (Müfredât)
ثم يعبر به عن كل حفظ كحفظ السر
Allah'ın hazineleri: kudretine işaret (Müfredât)
فإشارة منه إلى قدرته تعالى
Bir şeyin saklandığı yer (Kitâbu'l-Ayn)
والخزانة: الموضع الذي يخزن فيه الشيء
Bekçiler, hazinedarlar (Müfredât)
والخزنة: جمع الخازن
Lisânü'l-Arab'da خزن maddesi (İbn Manzûr)
خزن: خَزَنَ الشَّيءَ يَخْزُنه خَزْناً واخْتَزَنه: أَحْرَزه وَجَعَلَهُ فِي خِزانة وَاخْتَزَنَهُ لِنَفْسِهِ. والخِزانةُ: اسْمُ الْمَوْضِعِ الَّذِي يُخْزَن فِيهِ الشَّيْءِ. وَفِي التَّنْزِيلِ الْعَزِيزِ: وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ. / والخِزانةُ: عَملُ الخازِن. والمَخْزَن، بِفَتْحِ الزَّايِ: مَا يُخْزَن فِيهِ الشَّيْءُ. والخِزانةُ: وَاحِدَةُ الخَزائن. وَفِي التَّنْزِيلِ الْعَزِيزِ: وَلا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزائِنُ اللَّهِ؛ قَالَ ابْنُ الأَنباري: مَعْنَاهُ غُيوب عِلْمِ اللَّهِ الَّتِي لَا يَعْلَمُهَا إِلا اللَّهُ، وَقِيلَ للغُيوب خَزائنُ لِغُمُوضِهَا عَلَى النَّاسِ وَاسْتِتَارِهَا عَنْهُمْ. وخَزَن المالَ إِذا غيَّبه. وَقَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ: إِنما آياتُ الْقُرْآنِ خَزَائِنُ، فإِذا دخلتَ خِزَانَةً فَاجْتَهِدْ أَن لَا تَخْرُجَ مِنْهَا حَتَّى تَعْرِفَ مَا فِيهَا، قَالَ: شبَّه الْآيَةَ مِنَ الْقُرْآنِ بِالْوِعَاءِ الَّذِي يُجْمَعُ فِيهِ الْمَالُ الْمَخْزُونُ، وَسُمِّيَ الْوِعَاءُ خِزَانَةً لأَنه مِنْ سَبَبِ الْمَخْزُونِ فِيهِ. وخِزانة الإِنسان: قَلْبُهُ. وخازِنه وخَزّانه: لِسَانُهُ، كِلَاهُمَا عَلَى الْمِثْلِ. وَقَالَ / لُقْمَانُ لِابْنِهِ: إِذا كَانَ خازِنك حَفِيظًا وخِزانتك أَمينةً رَشدْتَ فِي أَمرَيْكَ دُنْيَاكَ وَآخِرَتِكَ، يَعْنِي اللِّسَانَ وَالْقَلْبَ؛ وَقَالَ: / إِذا المَرْءُ لَمْ يَخْزُنْ عَلَيْهِ لسانُه، ... فَلَيْسَ عَلَى شيءٍ سِواه بخازِنِ. / وخَزَنتُ السِّرَّ واختزَنْتُه: كتَمْتُه. وخَزِنَ اللحمُ، بِالْكَسْرِ، يَخْزَنُ وخَزَنَ يَخْزُن خَزْناً وخُزوناً وخَزُنَ، فَهُوَ خَزينٌ: تَغَيَّرَ وأَنتن مِثْلَ خَنِزَ مَقْلُوبٌ مِنْهُ؛ قالَ طَرَفَةُ: ثُمَّ لا يَحْزَنُ فِينَا لَحْمُها، ... إِنما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِر. / وعمَّ بَعْضُهُمْ بِهِ تَغَيُّرَ الطَّعَامِ كُلِّهِ. وَقَالَ أَبو حَنِيفَةَ: الخَزَّانُ الرُّطَب تسْوَدُّ أَجوافه مِنْ آفَةٍ تُصِيبُهُ، اسْمٌ كالجَبّان والقَذّاف، وَاحِدَتُهُ خَزّانة. واختَزَنتُ الطريقَ واخْتَصرْتُه، وأَخذنا مخازِنَ الطَّرِيقِ ومَخاصِرَها أَي أَخذنا أَقرَبها.
Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 13, s. 139 — Şamile'de tam madde
Kitâbu'l-Ayn'da خزن maddesi (Halîl b. Ahmed)
خزن الشيء فلان يخزنه خزنا إذا أحرزه في خزانة، واختزنته لنفسي. وخزانتي قلبي، وخازني لساني، قال لقمان لابنه: إذا كان خازنك حفيظا، وخزانتك أمينة سدت في دنياك وآخرتك 1 يعني اللسان والقلب. والخزانة: الموضع الذي يخزن فيه الشيء. والخزانة عمل الخازن. وخزن اللحم أي تغير، قال: 2 ثم لا يخزن فينا لحمها ... إنما يخزن لحم المدخر 3 قال الخليل: النصب خزانة النحو، والبصرة خزانة العرب 4 أي معولهم عليه أكثر من سائره. النصب في الحال والقطع والوقف وإضمار الصفات.
Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 4, s. 209 — Şamile'de tam madde
Mekâyîsü'l-Luğa'da خزن maddesi (İbn Fâris)
الخاء والزاء والنون أصل يدل على صيانة الشيء. يقال خزنت الدرهم وغيره خزنا ; وخزنت السر. قال: إذا المرء لم يخزن عليه لسانه ... فليس على شيء سواه بخزان فأما خزن اللحم: تغيرت رائحته، فليس من هذا، إنما هذا من المقلوب والأصل خنز. وقد ذكر في موضعه. قال طرفة في خزن: ثم لا يخزن فينا لحمها ... إنما يخزن لحم المدخر
Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 2, s. 178 — Şamile'de tam madde
Müfredât'da خزن maddesi (Râgıb el-İsfehânî)
الخزن: حفظ الشيء في الخزانة، ثم يعبر به عن كل حفظ كحفظ السر ونحوه، وقوله تعالى: وإن من شيء إلا عندنا خزائنه [الحجر/ 21] ، ولله خزائن السماوات والأرض [المنافقون/ 7] ، فإشارة منه إلى قدرته تعالى على ما يريد إيجاده، أو إلى الحالة التي أشار إليها بقوله عليه السلام: فرغ ربكم من الخلق والخلق والرزق والأجل 4 ، وقوله تعالى: فأسقيناكموه وما أنتم له بخازنين [الحجر/ 22] ، قيل معناه: حافظين له بالشكر، وقيل: هو إشارة إلى ما أنبأ عنه قوله: أفرأيتم الماء الذي تشربون أأنتم أنزلتموه ... الآية [الواقعة/ 69] ، والخزنة: جمع الخازن، وقال لهم خزنتها [الزمر/ 71 و 73] ، في صفة النار وصفة الجنة، وقوله: لا أقول لكم عندي خزائن الله [الأنعام/ 50] ، أي: مقدوراته التي منعها الناس، لأن الخزن ضرب من المنع، وقيل: جوده الواسع وقدرته، وقيل: هو قوله كن، والخزن في اللحم أصله الادخار، فكني به عن نتنه، يقال: خزن اللحم 1 : إذا أنتن، وخنز بتقدم النون.
Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 280 — Şamile'de tam madde
خزن kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?
خَزَآئِنُ (hazainu) — hazineleri: 5 kez · خَزَنَتُهَآ (hazenetuha) — onun bekçileri: 2 kez · بِخَـٰزِنِينَ (bihazinine) — depolayan: 1 kez · خَزَآئِنَ (hazaine) — hazinelerine: 1 kez · خَزَآئِنِ (hazaini) — hazineleri: 1 kez · خَزَآئِنُهُۥ (hazainuhu) — hazineleri: 1 kez · خَزَنَتُهَا (hazenetuha) — onun bekçileri: 1 kez · لِخَزَنَةِ (lihazeneti) — bekçilerine: 1 kez
خزن kökü hangi ayetlerde geçer?
- Enam Suresi 50. ayet — De ki: "Ben size, Allah'ın hazineleri yanımdadır demiyorum. Gaybı da bilmem. Size, ben bir meleğim de demiyorum. Ben…
- Hud Suresi 31. ayet — "Ben size, "Allah'ın hazineleri benim yanımdadır." demiyorum. Ben gaybı da bilmem. Yine "Ben meleğim." de demiyorum…
- Yusuf Suresi 55. ayet — Yûsuf: "Beni ülkenin hazinelerinin başına tayin et. Zira ben onları korurum ve iyi bilirim." dedi.
- Hicr Suresi 21. ayet — Hazineleri Bizim yanımızda olmayan hiçbir şey yoktur. Ve Biz, bilinen bir kaderi olmaksızın onu indirmeyiz.
- Hicr Suresi 22. ayet — Biz, rüzgârları aşılayıcı olarak gönderdik. Gökten su indirdik ve sizi onunla suya kavuşturduk. Onun hazinelerini…
- İsra Suresi 100. ayet — De ki: "Eğer siz, Rabb'imin rahmet hazinelerine sahip olsaydınız, tükenir endişesi ile kimseye bir şey vermezdiniz…
- Sad Suresi 9. ayet — Yoksa Çok Yüce ve Çok Bağışta Bulunan Rabb'inin rahmet hazineleri onların yanında mı?
- Zümer Suresi 71. ayet — Kâfirler bölük bölük Cehennem'e sürülürler. Oraya vardıklarında, kapıları açılır. Cehennem'in bekçileri onlara…
- Zümer Suresi 73. ayet — Rabb'lerine karşı takvâ sahibi olanlar grup grup Cennet'e sevk edilirler. Oraya vardıklarında, onun kapıları açılır…
- Mümin Suresi 49. ayet — Ateşte olanlar, Cehennem görevlilerine: "Rabb'inize dûa edin de bir gün de olsa azâbı bizden hafifletsin." derler.
- Tur Suresi 37. ayet — Yoksa Rabb'inin hazineleri onların yanında mı? Veya kendilerinin her şeye güç yetirebileceklerini mi sanıyorlar?
- Münafikun Suresi 7. ayet — Onlar, Allah'ın Resûl'ünün yanında bulunanlara, "Yardım etmeyin ki, dağılıp gitsinler." diyenlerdir. Oysa göklerin ve…
- Mülk Suresi 8. ayet — Neredeyse öfkesinden çatlayacak gibi olur. Oraya her grup atıldığında, onun bekçileri onlara: "Size uyarıcı gelmedi…