مدن (mdn) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler

مدن kökü ne anlama gelir?

Şehir (medîne) anlamındadır; bir yerde ikamet etmekten türediği söylenir. Arazinin ortasına kurulan kale ve özel olarak Peygamber'in şehri de böyle adlandırılır.

مدن (mdn) kökü Kuran'da 17 ayette, toplam 17 kez geçer.

مدن kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları

Bir yerde ikamet etmek; şehir bundan (Lisânü'l-Arab)

مدن بالمكان: أقام به، فعل ممات، ومنه المدينة

Şehir; çoğulu müdün (Müfredât)

المدينة فعيلة عند قوم، وجمعها مدن

Arazinin ortasına kale kurulan her yer (Kitâbu'l-Ayn)

وكل أرض يبنى بها حصن في أصطمتها فهو مدينتها

Özel olarak Peygamber'in şehri (Kitâbu'l-Ayn)

والمدينة اسم مدينة الرسول

Bir işi iyi bilen kişi (Kitâbu'l-Ayn)

وابن مدينة أي العالم بأمرها

Lisânü'l-Arab'da مدن maddesi (İbn Manzûr)

مدن: مَدَنَ بِالْمَكَانِ: أَقام بِهِ، فِعْلٌ مُمات، وَمِنْهُ المَدِينة، وَهِيَ فَعِيلة، وَتُجْمَعُ عَلَى مَدَائن، بِالْهَمْزِ، ومُدْنٍ ومُدُن بِالتَّخْفِيفِ وَالتَّثْقِيلِ؛ وَفِيهِ قَوْلٌ آخَرُ: أَنه مَفْعِلة مِنْ دِنْتُ أَي مُلِكْتُ؛ قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: لَوْ كَانَتِ الْمِيمُ فِي مَدِينَةٍ زَائِدَةً لَمْ يَجُزْ جَمْعُهَا عَلَى مُدْنٍ. وَفُلَانٌ مَدَّنَ المَدائنَ: كَمَا يُقَالُ مَصَّرَ الأَمصارَ. قَالَ وَسُئِلَ أَبو عَلِيٍّ الفَسَوِيُّ عَنْ هَمْزَةِ مَدَائِنَ فَقَالَ: فِيهِ قَوْلَانِ، مَنْ جَعَلَهُ فَعِيلة مِنْ قَوْلِكَ مَدَنَ بِالْمَكَانِ أَي أَقام بِهِ هَمَزَهُ، وَمَنْ جَعَلَهُ مَفْعِلة مِنْ قَوْلِكَ دِينَ أَي مُلِكَ لَمْ يَهْمِزْهُ كَمَا لَا يَهْمِزُ مَعَايِشَ. والمَدِينة: الحِصْنُ يُبْنَى فِي أُصطُمَّةِ الأَرض، مُشْتَقٌّ مِنْ ذَلِكَ. وكلُّ أَرض يُبْنَى بِهَا حِصْنٌ فِي أُصطُمَّتِها فَهِيَ مَدِينَةٌ، وَالنِّسْبَةُ إِليها مَدِينيّ، وَالْجَمْعُ مَدائنُ ومُدُنٌ. قَالَ ابْنُ سِيدَهْ: وَمِنْ هُنَا حَكَمَ أَبو الْحَسَنِ فِيمَا حَكَاهُ الْفَارِسِيُّ أَن مَدِينة فَعِيلَةٌ. الْفَرَّاءُ وَغَيْرُهُ: الْمَدِينَةُ فَعِيلَةٌ، تُهْمَزُ فِي الْفَعَائِلِ لأَن الْيَاءَ زَائِدَةٌ، وَلَا تُهْمَزُ يَاءُ الْمَعَايِشِ لأَن الْيَاءَ أَصلية. وَالْمَدِينَةُ: اسْمُ مَدِينَةُ سَيِّدِنَا رَسُولِ اللَّهِ، ﷺ، خَاصَّةً غَلَبَتْ عَلَيْهَا تَفْخِيمًا لَهَا، شرَّفها اللَّهُ وَصَانَهَا، وإِذا نَسَبْتَ إِلى الْمَدِينَةِ فَالرَّجُلُ وَالثَّوْبُ مَدَنيٌّ، وَالطَّيْرُ وَنَحْوُهُ مَدِينّي، لَا يُقَالُ غَيْرُ ذَلِكَ. قَالَ سِيبَوَيْهِ: فأَما قَوْلُهُمُ مَدَائِني فإِنهم جَعَلُوا هَذَا الْبِنَاءَ اسْمًا لِلْبَلَدِ، وحمامةٌ مَدِينيَّة وَجَارِيَةٌ مَدِينيَّة. وَيُقَالُ لِلرَّجُلِ الْعَالِمِ بالأَمر الفَطِنِ: هُوَ ابْنُ بَجْدَتِها وابنُ مَدِينتها وَابْنُ بَلْدَتها وَابْنُ بُعْثُطها وَابْنُ سُرْسُورها؛ قَالَ الأَخطل: رَبَتْ ورَبا فِي كَرْمِها ابنُ مَدِينةٍ ... يَظَلُّ عَلَى مِسْحاته يتَرَكَّلُ / ابنُ مَدِينةٍ أَي الْعَالِمُ بأَمرها. وَيُقَالُ للأَمة: مَدِينة أَي مَمْلُوكَةٌ، وَالْمِيمُ مِيمُ مَفْعُول، وَذَكَرَ الأَحولُ أَنه يُقَالُ للأَمة ابنُ مَدِينة، وأَنشد بَيْتَ الأَخطل، قَالَ: وَكَذَلِكَ قَالَ ابْنُ الأَعرابي ابنُ مَدِينة ابنُ أَمة، قَالَ ابْنُ خَالَوَيْهِ: يُقَالُ لِلْعَبْدِ مَدِينٌ وللأَمة مَدِينة، وَقَدْ فَسَّرَ قَوْلَهُ تَعَالَى: إِنَّا لَمَدِينُونَ؛ أَي مَمْلُوكُونَ بَعْدَ الْمَوْتِ، وَالَّذِي قَالَهُ أَهل التَّفْسِيرِ لمَجْزِيُّون. ومَدَنَ الرجلُ إِذا أَتى الْمَدِينَةِ. قَالَ أَبو مَنْصُورٍ: هَذَا يَدُلُّ عَلَى أَن الْمِيمَ أَصلية. قَالَ: وَقَالَ بَعْضُ مَنْ لَا يُوثَقُ بِعِلْمِهِ مَدَن بِالْمَكَانِ أَي أَقام بِهِ. قَالَ: وَلَا أَدري مَا صِحَّتُهُ، وإِذا نَسَبْتَ إِلى مَدِينَةِ الرَّسُولِ، عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ، قُلْتَ مَدَنيٌّ، وإِلى مَدِينَةِ الْمَنْصُورِ مَدِينيّ، وإِلى مَدَائِنِ كِسْرَى مَدائِنيٌّ، لِلْفَرْقِ بَيْنَ النَّسَبِ لِئَلَّا يَخْتَلِطَ. ومَدْيَنُ: اسْمٌ أَعجمي، وإِن اشْتَقَقْتَهُ مِنَ الْعَرَبِيَّةِ فَالْيَاءُ زَائِدَةٌ، وَقَدْ يَكُونُ مَفْعَلًا وَهُوَ أَظهر. ومَدْيَنُ: اسْمُ قَرْيَةِ شُعَيْبٍ، عَلَى نَبِيِّنَا وَعَلَيْهِ أَفضل الصَّلَاةِ وَالسَّلَامِ، وَالنَّسَبُ إِليها مَدْيَنِيٌّ. والمَدَانُ: صَنَمٌ. وبَنُو المَدَانِ: بطْنٌ، عَلَى أَن الْمِيمَ فِي المَدَان قَدْ تَكُونُ زَائِدَةً. وَفِي الْحَدِيثِ ذِكْرُ مَدَان، بِفَتْحِ الْمِيمِ، لَهُ ذِكْرٌ فِي غَزْوَةِ زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ بَنِي جُذَام، وَيُقَالُ لَهُ فَيْفاءُ مَدَانَ؛ قَالَ: وَهُوَ وادٍ فِي بِلَادِ قُضاعَة.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 13, s. 402 — Şamile'de tam madde

Kitâbu'l-Ayn'da مدن maddesi (Halîl b. Ahmed)

المدينة فعيلة تهمز في الفعائل، لأن الياء زائدة، ولا تهمز ياء المعايش لأن الياء أصلية. [والمدينة اسم مدينة الرسول- عليه السلام- خاصة،] 153 والنسبة إلى المدينة مدني، للإنسان، وحمامة مدينية، فرق بين الإنسان والحمامة. وكل أرض يبنى بها حصن في أصطمتها فهو مدينتها، [والنسبة إليها مدني. ويقال للرجل العالم بالأمر: هو ابن بجدتها، وابن مدينتها، قال الأخطل: ربت وربا في كرمها ابن مدينة ... يظل على مسحاته يتركل 154 وابن مدينة أي العالم بأمرها. ويقال للأمة: مدينة أي مملوكة، والميم ميم مفعول، ومدن الرجل إذا أتى المدينة] 155 .

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 8, s. 53 — Şamile'de tam madde

Mekâyîsü'l-Luğa'da مدن maddesi (İbn Fâris)

الميم والدال والنون ليس فيه إلا

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 5, s. 306 — Şamile'de tam madde

Müfredât'da مدن maddesi (Râgıb el-İsfehânî)

المدينة فعيلة عند قوم، وجمعها مدن، وقد مدنت مدينة، وناس يجعلون الميم زائدة، قال تعالى: ومن أهل المدينة مردوا على النفاق [التوبة/ 101] قال: وجاء من أقصا المدينة رجل يسعى [يس/ 20] ، ودخل المدينة على حين غفلة من أهلها [القصص/ 15] .

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 763 — Şamile'de tam madde

مدن kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?

ٱلْمَدِينَةِ (l-medineti) — şehirde: 12 kez · ٱلْمَدَآئِنِ (l-medaini) — kentlere: 3 kez · ٱلْمَدِينَةَ (l-medinete) — şehre: 1 kez · ٱلْمَدِينَةِ ۖ (l-medineti) — şehir: 1 kez

مدن kökü hangi ayetlerde geçer?

• Araf Suresi 111. ayet — "Onu ve kardeşini alıkoy. Şehirlere de toplayıcılar gönder." dediler.
• Araf Suresi 123. ayet — Firavun: "Ben size izin vermeden mi ona inandınız?" dedi. "Doğrusu bu, halkı şehirden çıkarmak için kurduğunuz bir…
• Tevbe Suresi 101. ayet — Çevrenizdeki Bedevî Araplardan Münafık olanlar vardır. Ve Medine halkından da nifakta ileri gidenler vardır. Sen onları…
• Tevbe Suresi 120. ayet — Ne Medine halkının ne de etrafındaki Bedevi Arapların, Allah'ın Resûl'ünden geri kalmaları ve onun canından önce kendi…
• Yusuf Suresi 30. ayet — Ve şehirdeki birtakım kadınlar: "Azîz'in hanımı, genç hizmetlisiyle birlikte olmak istemiş; delikanlının sevgisi…
• Hicr Suresi 67. ayet — Şehir halkı sevinerek geldiler.
• Kehf Suresi 19. ayet — Onları uyandırdık ve böylece birbirlerine sormaya başladılar. Onlardan birisi şu soruyu sordu: "Ne kadar kaldınız?"…
• Kehf Suresi 82. ayet — "Duvar ise o şehirde iki yetim gence aitti. Ve onun altında, onlara ait bir servet vardı. Babaları iyi bir kimseydi…
• Şuara Suresi 36. ayet — "Onu ve kardeşini alıkoy. Şehirlere sihirbazları toplamaya birilerini gönder." dediler.
• Şuara Suresi 53. ayet — Derken Firavun, şehirlere toplayıcılar gönderdi.
• Neml Suresi 48. ayet — Kentte bozgunculuk yapan dokuzlu bir çete vardı. Yeryüzünde bozgunculuk yapıyor, düzeltmeye yanaşmıyorlardı.
• Kasas Suresi 15. ayet — Mûsâ, şehir halkının habersiz olduğu bir sırada şehre girdi. Orada biri kendi tarafından, diğeri de düşman olan…
• Kasas Suresi 18. ayet — Korku içinde etrafı kollayarak şehirde sabahladı. Bir de baktı ki dün yardım isteyen kişi yine yardım istiyor. Mûsâ…
• Kasas Suresi 20. ayet — Şehrin diğer tarafından bir adam koşarak geldi. "Ey Mûsâ! Meleler senin öldürülmen konusunda görüşme yapıyorlar. Derhal…
• Ahzab Suresi 60. ayet — Eğer, münafıklar, kalplerinde hastalık bulunanlar, şehirde yalan ve kötü haber yayanlar bu davranışlarına son…
• Yasin Suresi 20. ayet — Şehrin en uzak yerinden bir adam koşarak geldi: "Ey halkım, gönderilmiş olan resûllere uyun!" dedi.
• Münafikun Suresi 8. ayet — "Eğer Medine'ye dönecek olursak, mutlaka daha güçlü olan, güçsüz olanı, oradan sürüp çıkarır." diyorlar. Oysa izzet…