حذر (Hpr) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler

حذر kökü ne anlama gelir?

Sakınmak ve uyanık olmak temel anlamdır; korkulan şeyden korunma ve tetikte, hazırlıklı bulunma bundan doğar.

حذر (Hpr) kökü Kuran'da 19 ayette, toplam 21 kez geçer.

حذر kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları

Sakınmak, uyanıklık (Mekâyîsü'l-Luğa)

وهو من التحرز والتيقظ

Korkulan şeyden sakınmak (Müfredât)

الحذر: احتراز من مخيف

Silah gibi korunma araçları (Müfredât)

أي: ما فيه الحذر من السلاح وغيره

Hazırlıklı, donanımlı (Mekâyîsü'l-Luğa)

قالوا: متأهبون

Korku (Lisânü'l-Arab)

الحذر والحذر: الخيفة

Lisânü'l-Arab'da حذر maddesi (İbn Manzûr)

حذر: الحِذْرُ والحَذَرُ: الْخِيفَةُ. حَذِرَهُ يَحْذَرُهُ حَذَراً واحْتَذَرَهُ؛ الأَخيرة عَنِ ابْنِ الأَعرابي، وأَنشد: / قلتُ لقومٍ خَرجُوا هَذالِيلْ: ... احْتَذِرُوا لَا يَلْقَكُمْ طَمالِيلْ / ورجلُ حَذِرٌ وحَذُرٌ[[. قوله: [وحذر] بفتح الحاء وضم الذال كما هو مضبوط بالأصل، وجرى عليه شارح القاموس خلافاً لما في نسخ القاموس من ضبطه بالشكل بسكون الذال]] وحاذُورَةٌ وحِذْرِيانٌ: مُتَيَقِّظٌ شَدِيدُ الحَذَرِ والفَزَعِ، مُتَحَرِّزٌ؛ وحاذِرٌ: متأَهب مُعِدٌّ كأَنه يَحْذَرُ أَن يفاجَأَ؛ وَالْجَمْعُ حَذِرُونَ وحَذارَى. الْجَوْهَرِيُّ: الحَذَرُ والحِذْرُ التَّحَرُّزُ؛ وأَنشد سِيبَوَيْهِ فِي تعدِّيه: حَذِرٌ أُمُوراً لَا تُخافُ، وآمِنٌ ... مَا ليسَ مُنْجِيهِ مِنَ الأَقْدارِ / وَهَذَا نَادِرٌ لأَن النَّعْتَ إِذا جَاءَ عَلَى فَعِلٍ لَا يَتَعَدَّى إِلى مَفْعُولٍ. وَالتَّحْذِيرُ: التَّخْوِيفُ. والحذارُ: المُحاذَرَةُ. وَقَوْلُهُمْ: إِنه لابْنُ أَحْذارٍ أَي لابْنُ حَزْمٍ وحَذَرٍ. والمَحْذُورَةُ: الْفَزَعُ بِعَيْنِهِ. وَفِي التَّنْزِيلِ الْعَزِيزِ: وَإِنَّا لَجَمِيعٌ حاذِرُونَ، وَقُرِئَ: حَذِرُونَ وحَذُرونَ أَيضاً، بِضَمِّ الذَّالِ، حَكَاهُ الأَخفش؛ وَمَعْنَى حَاذِرُونَ متأَهبون، وَمَعْنَى حَذِرُونِ خَائِفُونَ، وَقِيلَ: مَعْنَى حَذِرُونِ مُعِدُّونَ. الأَزهري: الحَذَرُ مَصْدَرُ قَوْلِكَ حَذِرْتُ أَحْذَرُ حَذَراً، فَأَنا حاذِرٌ وحَذِرٌ، قَالَ: وَمَنْ قرأَ: وإِنا لَجَمِيعٌ حَاذِرُونَ؛ أَي مُسْتَعِدُّونَ. وَمَنْ قرأَ: حَذِرُونَ، فَمَعْنَاهُ إِنا نَخَافُ شَرَّهُمْ. وَقَالَ الْفَرَّاءُ فِي قَوْلِهِ: حَاذِرُونَ، رُوِيَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنه قَالَ مُؤْدُونَ: ذَوُو أَداةٍ مِنَ السِّلَاحِ. قَالَ: وكأَنَّ الحاذِرَ الَّذِي يَحْذَرُكَ الْآنَ. وكَأَنَّ الحَذِرَ المَخْلُوقُ حَذِراً لَا تَلْقَاهُ إِلَّا حَذِراً. وَقَالَ الزَّجَّاجُ: الحاذِرُ المستعدُّ، والحَذِرُ الْمُتَيَقِّظُ؛ وَقَالَ شَمِرٌ: الحاذِرُ المُؤْدِي الشَّاكُّ فِي السِّلَاحِ؛ وأَنشد: / وبِزَّةٍ مِن فَوْقِ كُمَّيْ حاذِرِ، ... ونَثْرَةٍ سَلَبْتُها عَنْ عامِرِ، / وحَرْبَةٍ مِثْلِ قُدَامَى الطَّائِرِ / وَرَجُلٌ حِذْرِيانٌ إِذا كَانَ حَذِراً، عَلَى فِعْليانٍ. وَقَوْلُهُ تَعَالَى: وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ*؛ أَي يُحَذِّرُكُمْ إِياه. أَبو زَيْدٍ: فِي الْعَيْنِ الحَذَرُ، وَهُوَ ثِقَلٌ فِيهَا مِنْ قَذىً يُصِيبُهَا؛ والحَذَلُ بِاللَّامِ، طُولُ الْبُكَاءِ وأَن لَا تَجِفَّ عَيْنُ الإِنسان. وَقَدْ حَذَّرَهُ الأَمَر وأَنا حَذِيرُكَ مِنْهُ مُحَذِّرك مِنْهُ أُحَذِّرُكَهُ. قَالَ الأَصمعي: لَمْ أَسمع هَذَا الْحَرْفَ لِغَيْرِ اللَّيْثِ، وكأَنه جَاءَ بِهِ عَلَى لَفْظِ نَذِيرُكَ وعَذِيرُكَ. وَتَقُولُ: حَذَارِ يَا فُلَانُ أَي احْذرْ؛ وأَنشد لأَبي النَّجْمِ: / حَذارِ مِنْ أَرْماحِنا حَذارِ ... أَوْ تَجْعَلُوا دُونَكُمُ وَبارِ / وَتَقُولُ: سُمِعَتْ حَذارِ فِي عَسْكَرِهِمْ ودُعِيَتْ نَزال بَيْنَهُمْ. والمَحْذُورَةُ: كالحَذَرِ مَصْدَرٌ كالمَصْدُوقَةِ والمَلْزُومَة، وَقِيلَ: هِيَ الْحَرْبُ. وَيُقَالُ: حَذارِ مِثْلُ قَطامِ أَي احْذرْ، وَقَدْ جَاءَ فِي الشِّعْرِ حَذار وأَنشد اللِّحْيَانِيُّ: / حَذارِ حَذارٍ مِنْ فَوارِسِ دارِمٍ، ... أَبا خالِدٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَتَنَدَّما / فَنَوَّنَ الأَخيرة وَلَمْ يَكُنْ يَنْبَغِي لَهُ ذَلِكَ غَيْرَ أَن الشَّاعِرَ أَراد أَن يُتِمَّ بِهِ الْجُزْءَ. وَقَالُوا. حَذارَيْكَ، جَعَلُوهُ بَدَلًا مِنَ اللَّفْظِ بِالْفِعْلِ، وَمَعْنَى التَّثْنِيَةِ أَنه يُرِيدُ: لِيَكُنْ مِنْكَ حَذَرٌ بَعْدَ حَذَرٍ. وَمِنْ أَسماء الْفِعْلِ قَوْلُهُمْ: حَذَرَكَ زَيْداً وحَذَارَكَ زَيْدًا إِذا كُنْتَ تُحَذِّرُه مِنْهُ. وَحَكَى اللِّحْيَانِيُّ: حَذارِك، بِكَسْرِ الرَّاءِ، وحُذُرَّى صِيغَةٌ مَبْنِيَّةٌ مِنَ الحَذَرِ؛ وَهِيَ اسْمٌ حَكَاهَا سِيبَوَيْهِ. وأَبو حَذَرٍ: كُنْيَةُ الحِرْباء. والحِذْرِيَةُ والحِذْرِياءُ: الأَرضُ الخَشِنَةُ؛ وَيُقَالُ لَهَا حَذارِ اسْمُ مَعْرِفَةٍ. النَّضْرُ: الحِذْرِيَةُ الأَرض الْغَلِيظَةُ مِنَ القُفِّ الخَشِنَةُ، وَالْجَمْعُ الحَذارَى. وَقَالَ أَبو الخَيْرَةِ: أَعلى الْجَبَلِ إِذا كَانَ صُلْباً غَلِيظًا مُسْتَوِيًا، فَهُوَ حِذْرِيةٌ، والحِذْرِيَةُ عَلَى فِعْليَةٍ قِطْعَةٌ مِنَ الأَرض غَلِيظَةٌ، وَالْجَمْعُ الحَذارَى، وَتُسَمَّى إِحدى حَرَّتَيْ بَنِي سُلَيْمٍ الحِذْرِيَةَ. واحْذَأَرَّ الرجلُ: غَضِبَ فاحْرَنْفَشَ وتَقَبَّضَ. والإِحْذارُ: الإِنذار. والحُذارِياتُ: الْمَنْذُورُونَ. / ونَفَشَ الديكُ حِذْرِيَتَهُ أَي عِفْرِيَتَهُ. وَقَدْ سمَّتْ مَحْذُوراً وحُذَيْراً. وأَبو مَحْذُورَةَ: مُؤَذِّنُ النبي، ﷺ، وَهُوَ أَوْسُ بْنُ مِعْيَرٍ أَحد بَنِي جُمَحٍ؛ وابنُ حُذارٍ حِذارٍ: حَكَمُ بْنُ أَسَدٍ، وَهُوَ أَحد بَنِي سَعْدِ بْنِ ثَعْلَبَةَ بْنِ ذَوْدَانَ يَقُولُ فِيهِ الأَعشى: / وإِذا طَلَبْتَ المَجْدَ أَيْنَ مَحَلُّهُ، ... فاعْمِدْ لبيتِ رَبيعَةَ بنِ حُذارِ [حِذارِ] / قَالَ الأَزهري: وحُذارُ [حِذارِ] اسْمُ أَبي رَبِيعَةَ بْنِ حُذارٍ قَاضِي الْعَرَبِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَهُوَ مِنْ بَنِي أَسد بْنِ خُزَيْمَةَ.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 4, s. 175 — Şamile'de tam madde

Kitâbu'l-Ayn'da حذر maddesi (Halîl b. Ahmed)

الحذر مصدر قولك: حذرت أحذر حذرا فأنا حاذر وحذر. وتقرأ الآية وإنا لجميع حاذرون 3 أي مستعدون، ومن قرأ: حذرون فمعناه: إنا نخاف شرهم. وأنا حذيرك منه أي أحذركه 4 . وحذار يا فلان أي: احذر، قال: 5 حذار من أرماحنا حذار جرت للجزم الذي في الأمر، وأنثت لأنها كلمة، يقال: سمعت حذار في عسكرهم ودعيت نزال بينهم. وحذار: اسم أبي ربيعة قاضي العرب في الجاهلية، وكان من بني أسد بن خزيمة.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 3, s. 199 — Şamile'de tam madde

Mekâyîsü'l-Luğa'da حذر maddesi (İbn Fâris)

الحاء والذال والراء أصل واحد، وهو من التحرز والتيقظ. يقال حذر يحذر حذرا. ورجل حذر وحذور وحذريان: متيقظ متحرز. وحذار، بمعنى احذر. قال: حذار من أرماحنا حذار وقرئت: {وإنا لجميع حاذرون} [الشعراء: 56] ، قالوا: متأهبون. و (حذرون) : خائفون. والمحذورة: الفزع. فأما الحذرية فالمكان الغليظ: ويمكن أن يكون سمي بذلك لأنه يحذر المشي عليه.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 2, s. 37 — Şamile'de tam madde

Müfredât'da حذر maddesi (Râgıb el-İsfehânî)

الحذر: احتراز من مخيف، يقال: حذر حذرا، وحذرته، قال عز وجل: يحذر الآخرة [الزمر/ 9] ، وقرئ: وإنا لجميع حذرون، وحاذرون 3 ، وقال تعالى: ويحذركم الله نفسه [آل عمران/ 28] ، وقال عز وجل: خذوا حذركم [النساء/ 71] ، أي: ما فيه الحذر من السلاح وغيره، وقوله تعالى: هم العدو فاحذرهم [المنافقون/ 4] ، وقال تعالى: إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم فاحذروهم [التغابن/ 14] ، وحذار، أي: احذر، نحو: مناع، أي: امنع.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 223 — Şamile'de tam madde

حذر kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?

حَذَرَ (hazera) — korkusuyla: 2 kez · وَيُحَذِّرُكُمُ (ve yuhazzirukumu) — ve sizi sakındırır: 2 kez · يَحْذَرُ (yehzeru) — çekiniyorlar: 2 kez · يَحْذَرُونَ (yehzerune) — korkmuş: 2 kez · تَحْذَرُونَ (tehzerune) — çekindiğiniz: 1 kez · حِذْرَكُمْ (hizrakum) — korunma(tedbirleri)nizi: 1 kez · حِذْرَكُمْ ۗ (hizrakum) — korunma tedbirinizi: 1 kez · حِذْرَهُمْ (hizrahum) — korunma(tedbir)lerini: 1 kez · حَـٰذِرُونَ (hazirune) — ihtiyatlı: 1 kez · فَٱحْذَرْهُمْ ۚ (fehzerhum) — onlardan sakın: 1 kez · فَٱحْذَرُوا۟ ۚ (fehzeru) — sakının: 1 kez · فَٱحْذَرُوهُ ۚ (fehzeruhu) — O'ndan sakının: 1 kez · فَٱحْذَرُوهُمْ ۚ (fehzeruhum) — onlardan sakının: 1 kez · فَلْيَحْذَرِ (felyehzeri) — o halde sakınsınlar: 1 kez · مَحْذُورًۭا (mehzuran) — cidden korkunçtur: 1 kez · وَٱحْذَرْهُمْ (vehzerhum) — ve onlardan sakın: 1 kez · وَٱحْذَرُوا۟ ۚ (vehzeru) — ve sakının: 1 kez

حذر kökü hangi ayetlerde geçer?

• Bakara Suresi 19. ayet — Ya da onların durumu; içinde karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşekler bulunan, sağanak bir yağmurda; ölüm korkusuyla…
• Bakara Suresi 235. ayet — Bekleme süresini tamamlamamış kadınlara evlenme isteğinizi sezdirmeniz veya bunu içinizden geçirmenizde bir sakınca…
• Bakara Suresi 243. ayet — Binlerce kişi oldukları halde, ölüm korkusuyla yurtlarından çıkanları görmedin mi? Allah onlara "Ölün." dedi; sonra…
• Ali İmran Suresi 28. ayet — Mü'minler, Mü'minleri bırakıp da Kâfirleri evliya edinmesinler. Kâfirleri evliya edinenin, Allah'la bir bağı kalmaz…
• Ali İmran Suresi 30. ayet — O Gün herkes, iyilik ve kötülük olarak ne yaptıysa onu karşısında bulur. Yaptığı kötülükle kendi arasında uzak bir…
• Nisa Suresi 71. ayet — Ey Îmân Edenler! Önleminizi alın. Savaşa, küçük birlikler halinde veya topyekûn olarak çıkın.
• Nisa Suresi 102. ayet — Sen de içlerinde bulunup; onlara salâtı ikâme ettirdiğin zaman, onların bir kısmı seninle beraber salâta dursun ve…
• Maide Suresi 41. ayet — Ey Resûl! Küfre koşuşanlar seni üzmesin. O kimseler ki ağızlarıyla îmân ettik dedikleri halde, kalben îmân etmediler…
• Maide Suresi 49. ayet — Ve aralarında, Allah'ın sana indirdiğiyle hükmet. Onların hevâlarına uyma. Allah'ın sana indirdiğinin bir kısmından…
• Maide Suresi 92. ayet — Allah'a itaat edin ve Resûl'e itaat edin. Sakının. Eğer bu buyrukları dinlemezseniz, bilin ki Resulümüze düşen açıkça…
• Tevbe Suresi 64. ayet — Münafıklar, kendileri hakkında kalplerinde olanı haber verecek bir sûrenin indirilmesinden çekiniyorlar. De ki: "Alay…
• Tevbe Suresi 122. ayet — Mü'minlerin toptan seferber olmaları uygun değildir. Dinde bilgi edinmek için her grubun içinden birtakım kimseler…
• İsra Suresi 57. ayet — İşte onların, o yöneldikleri de Rabb'lerine daha yakın olmak için vesile arayan, Onun rahmetini uman ve Onun azâbından…
• Nur Suresi 63. ayet — Resûl'ün çağrısını, birbirinize yaptığınız çağrıyla denk tutmayın. İçinizden birbirinin arkasına saklanarak sıvışmak…
• Şuara Suresi 56. ayet — "Biz ise hazırlıklı bir topluluğuz."
• Kasas Suresi 6. ayet — Ve onları yeryüzünde iktidar yapalım, Firavun'a, Hâmân'a ve ikisinin ordusuna, onlardan çekindikleri şeyleri gösterelim.
• Zümer Suresi 9. ayet — Gece saatlerinde secde ederek, kıyâm durarak itaatkâr olan, Âhiret'i hesaba katan ve Rabb'inin rahmetini uman kimse, bu…
• Münafikun Suresi 4. ayet — Onlara baktığında, dış görünüşleri itibariyle, seni hayran bırakırlar. Konuştuklarında, sözlerine itibar edersin…
• Tegabun Suresi 14. ayet