ثبت (vbt) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler
ثبت (vbt) kökü Kuran'da 17 ayette, toplam 18 kez geçer. Temel anlamı: Bir şeyin kalıcı olması tek ve temel anlamdır; sebat, yok olup gitmenin karşıtıdır. Bir yerde durmak, acele etmeden işi sağlama almak ve gönlü yatıştırmak bundan doğar. Bu sayfada kökün Lisânü'l-Arab, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât maddeleri künyeleriyle verilir.
ثبت kökü ne anlama gelir?
Bir şeyin kalıcı olması tek ve temel anlamdır; sebat, yok olup gitmenin karşıtıdır. Bir yerde durmak, acele etmeden işi sağlama almak ve gönlü yatıştırmak bundan doğar.
ثبت (vbt) kökü Kuran'da 17 ayette, toplam 18 kez geçer.
ثبت kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları
Bir şeyin kalıcılığı (Mekâyîsü'l-Luğa)
كلمة واحدة، وهي دوام الشيء
Sebat; yok olmanın karşıtı (Müfredât)
الثبات ضد الزوال
Yokluktan varlığa çıkarmak (Müfredât)
لما يخرج من العدم إلى الوجود
Bir yerde durup kalmak (Lisânü'l-Arab)
فهو ثابت إذا أقام به
Acele etmeden işi araştırmak (Lisânü'l-Arab)
تأنى فيه ولم يعجل
Kalbi yatıştırmak (Lisânü'l-Arab)
معنى تثبيت الفؤاد تسكين القلب
Lisânü'l-Arab'da ثبت maddesi (İbn Manzûr)
ثبت: ثَبَتَ الشيءُ يَثْبُتُ ثَباتاً وثُبوتاً فَهُوَ ثابتٌ وثَبِيتٌ وثَبْتٌ، وأَثْبَتَه هُوَ، وثَبَّتَه بِمَعْنًى. وَشَيْءٌ ثَبْتٌ: ثابتٌ. وَيُقَالُ للجَرَاد إِذا رزَّ أَذْنابَه ليَبِيضَ: ثَبَتَ وأَثْبَتَ وثَبَّتَ. وَيُقَالُ: ثَبَتَ فلانٌ فِي المَكان يَثْبُتُ ثبُوتاً، فَهُوَ ثابتٌ إِذا أَقام بِهِ. وأَثْبَتَه السُّقْم إِذا لَمْ يُفارِقْهُ. وثَبَّتَه عَنِ الأَمْر كَثَبَّطه. وَفَرَسٌ ثَبْتٌ: ثَقِفٌ فِي عَدْوِه. وَرَجُلٌ ثَبْتُ الغَدْرِ إِذا كَانَ ثابِتاً فِي قِتَالٍ أَو كَلَامٍ؛ وَفِي الصِّحَاحِ؛ إِذا كَانَ لسانُه لَا يَزَالُ عِنْدَ الخُصُوماتِ؛ وَقَدْ ثَبُتَ ثَباتَةً وثُبوتةً. وتَثَبَّتَ فِي الأَمْر والرَّأْي، واستَثْبَتَ: تَأَنَّى فِيهِ وَلَمْ يَعْجَل. واسْتَثْبَتَ فِي أَمْرِه إِذا شَاوَرَ وفحَصَ عَنْهُ. وَقَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ: وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَتَثْبِيتاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ؛ قَالَ الزَّجَّاجُ: أَي يُنْفِقونَها مُقِرِّين بأَنها مِمَّا يُثِيبُ اللَّهُ عَلَيْهَا. وَقَالَ فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ: وَكُلًّا نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْباءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤادَكَ؛ قَالَ: مَعْنَى تَثْبِيت الفُؤادِ تَسْكِينُ القَلْب، ههنا لَيْسَ لِلشَّكِّ، وَلَكِنْ كلَّمَا كَانَ البُرْهانُ والدِّلالةُ أَكْثَر عَلَى القَلْب، كَانَ القلبُ أَسْكَنَ وأَثْبَتَ أَبداً، كَمَا قَالَ إِبراهيم، عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَلكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي. وَرَجُلٌ ثَبْتٌ أَي ثابتُ القَلْب؛ قَالَ الْعَجَّاجِ يَمْدَحُ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ اللَّه بْنِ مَعْمَرٍ: / الحَمدُ للَّه الَّذِي أَعْطَى الخِيَرْ ... مَوَالِيَ الحَقِّ، إِنِ المَوْلى شَكَرْ / عَهْدَ نَبِيٍّ، مَا عَفَا وَمَا دَثَرْ، ... وعَهْدَ صِدِّيقٍ رأَى بَرّاً، فَبرّ / وعَهْدَ عُثمانَ، وعَهْداً مِنْ عُمَرْ، ... وعَهْدَ إِخْوانٍ، همُ كَانُوا الوَزَرْ / وعُصْبةَ النَّبيِّ، إِذْ خافُوا الحَصَرْ، ... شَدُّوا لَهُ سُلْطانَه، حَتَّى اقْتَسَرْ / بالقَتْلِ أَقْواماً، وأَقواماً أَسَرْ، ... تَحْتَ الَّتِي اخْتَارَ لَهُ اللَّهُ الشَّجَرْ / مُحَمَّدًا، واخْتارَه اللَّهُ الخِيَرْ، ... فَمَا وَنَى محمدٌ، مُذْ أَنْ غَفَرْ / لَهُ الإِلهُ مَا مَضَى، وَمَا غَبَرْ، ... أَن أَظْهَرَ الدِّينَ بِهِ، حَتى ظَهَرْ / مِنْهَا: / بكُلِّ أَخْلاقِ الرِّجالِ قَدْ مَهَرْ، ... ثَبْتٌ، إِذا مَا صِيحَ بالقَوْم وَقَرْ / وَرَجُلٌ ثَبْتُ المُقام: لَا يَبْرَحُ. والثَّبْتُ والثَّبِيتُ: الفارسُ الشُّجاع. والثَّبِيتُ: الثَّابتُ العَقْل؛ قَالَ طَرَفَةُ: / فالهَبِيتُ لَا فُؤاد لَهُ، ... والثَّبِيتُ قَلْبُه قِيَمُهْ / تَقُولُ مِنْهُ: ثَبُتَ، بِالضَّمِّ، أَي صَارَ ثَبيتاً. والمُثْبَتُ: الَّذِي ثَقُلَ، فَلَمْ يَبْرَحِ الفِراش. والثِّباتُ: سَيْرٌ يُشَدُّ بِهِ الرَّحْل، وجَمْعُه أَثْبِتة. ورَحْلٌ مُثْبَت: مَشْدُود بالثِّباتِ؛ قَالَ الأَعْشى: زَيَّافَةٌ، بالرَّحْلِ خَطَّارة، ... تَلْوي بشَرْخَيْ مُثْبَتٍ، قاتِرِ / وَفِي حَدِيثِ مَشُورَة قُرَيْش فِي أَمر النَّبِيِّ، ﷺ، قَالَ بَعْضُهُمْ: إِذا أَصْبَحَ فأَثْبِتُوه بالوَثاق. / وَفِي حَدِيثِ أَبي قَتادة: فطَعَنْتُه فأَثْبَتُّه / أَي حَبَسْتُه وجَعَلْتُه ثَابِتًا فِي مَكَانِهِ لَا يُفارقه. وأُثْبِتَ فلانٌ، فَهُوَ مُثْبَتٌ إِذا اشْتَدَّتْ بِهِ عِلَّتُه أَو أَثْبَتَته جِراحةٌ فَلَمْ يتَحَرَّك. وقَولهُ تَعَالَى: لِيُثْبِتُوكَ؛ أَي يَجْرحوك جِراحةً لَا تَقُوم مَعَهَا. وَرَجُلٌ لَهُ ثَبَتٌ عِنْدَ الحَمْلة، بِالتَّحْرِيكِ، أَي ثَبات؛ وَتَقُولُ أَيضاً: لَا أَحْكُم بِكَذَا، إِلا بثَبَتٍ أَي بحُجَّة. وَفِي حَدِيثِ صَوْمِ يَوْمِ الشَّكِّ: / ثُمَّ جاءَ الثَّبَتُ أَنه مِنْ رَمَضَانَ؛ الثَّبَتُ، بِالتَّحْرِيكِ: الْحُجَّةُ وَالْبَيِّنَةُ. وَفِي حَدِيثِ قَتَادَةَ بْنِ النُّعْمان: بِغَيْرِ بَيِّنَة وَلَا ثَبَتٍ. / وثابَته وأَثْبَتَه: عَرَفَه حَقَّ المَعْرفة. وطَعَنه فأَثْبَت فِيهِ الرُّمْح أَي أَنْفَذَه. وأَثْبَتَ حُجَّتَهُ: أَقامها وأَوْضَحها. وقولٌ ثابتٌ: صَحِيحٌ. وَفِي التَّنْزِيلِ الْعَزِيزِ: يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ؛ وكلُّه مِنَ الثَّبات. وثابتٌ وثَبِيتٌ: اسْمَانِ، ويُصغَّر ثابِتٌ، مِنَ الأَسماء، ثُبَيْتاً، فأَما الثابتُ إِذا أَرَدْتَ بِهِ نَعْتَ شَيْءٍ، فَتَصْغِيرُهُ: ثُوَيْبِتٌ. وإِثْبِيتُ: اسْمُ أَرض، أَو موضعٍ، أَو جَبَلٍ؛ قَالَ الرَّاعِي: / تُلاعِبُ أَوْلادَ المَها بكُراتِها، ... بإِثْبِيتَ، فَالجَرْعاءِ ذاتِ الأَباترِ
Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 2, s. 19 — Şamile'de tam madde
Mekâyîsü'l-Luğa'da ثبت maddesi (İbn Fâris)
الثاء والباء والتاء كلمة واحدة، وهي دوام الشيء. يقال: ثبت ثباتا وثبوتا. ورجل ثبت وثبيت. قال طرفة في الثبيت: فالهبيت لا فؤاد له ... والثبيت ثبته فهمه
Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 1, s. 399 — Şamile'de tam madde
Müfredât'da ثبت maddesi (Râgıb el-İsfehânî)
الثبات ضد الزوال، يقال: ثبت يثبت ثباتا، قال الله تعالى: يا أيها الذين آمنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا [الأنفال/ 45] ، ورجل ثبت وثبيت في الحرب، وأثبته السقم 1 ، ويقال ذلك للموجود بالبصر أو البصيرة، فيقال: فلان ثابت عندي، ونبوة النبي صلى الله عليه وسلم ثابتة، والإثبات والتثبيت تارة يقال بالفعل، فيقال لما يخرج من العدم إلى الوجود، نحو: أثبت الله كذا، وتارة لما يثبت بالحكم، فيقال: أثبت الحاكم على فلان كذا وثبته، وتارة لما يكون بالقول، سواء كان ذلك صدقا منه أو كذبا، فيقال: أثبت التوحيد وصدق النبوة 2 ، وفلان أثبت مع الله إلها آخر، وقوله تعالى: ليثبتوك أو يقتلوك [الأنفال/ 30] ، أي: ي
Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 171 — Şamile'de tam madde
ثبت kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?
وَثَبِّتْ (ve sebbit) — ve sağlam tut: 2 kez · ٱلثَّابِتِ (s-sabiti) — sağlam: 1 kez · تَثْبِيتًۭا (tesbiten) — sağlamlıkta: 1 kez · ثَابِتٌۭ (sabitun) — sabit: 1 kez · ثَبَّتْنَـٰكَ (sebbetnake) — biz seni sağlamlaştırmış: 1 kez · ثُبُوتِهَا (subutiha) — sağlam bastıktan: 1 kez · فَٱثْبُتُوا۟ (fesbutu) — sebat edin: 1 kez · فَثَبِّتُوا۟ (fesebbitu) — siz pekiştirin: 1 kez · لِنُثَبِّتَ (linusebbite) — biz sağlamlaştırmak için: 1 kez · لِيُثَبِّتَ (liyusebbite) — sağlamlaştırmak için: 1 kez · لِيُثْبِتُوكَ (liyusbituke) — seni tutup bağlamaları için: 1 kez · نُثَبِّتُ (nusebbitu) — sağlamlaştıracak: 1 kez · وَتَثْبِيتًۭا (ve tesbiten) — ve kökleştirmek için: 1 kez · وَيُثَبِّتَ (ve yusebbite) — ve pekiştirmek için: 1 kez · وَيُثَبِّتْ (ve yusebbit) — ve sağlam tutar: 1 kez · وَيُثْبِتُ ۖ (ve yusbitu) — ve (dilediğini) bırakır: 1 kez · يُثَبِّتُ (yusebbitu) — tesbit eder: 1 kez
ثبت kökü hangi ayetlerde geçer?
- Bakara Suresi 250. ayet — Onlar, Câlût ve askerleriyle karşı karşıya geldikleri zaman: "Ey Rabb'imiz! Üzerimize sabır yağdır ve ayaklarımızı…
- Bakara Suresi 265. ayet — Allah'ın rızasına kavuşmak için, içten gelerek malını harcayan kimsenin durumu; kuvvetli yağmur yağdığında kat kat ürün…
- Ali İmran Suresi 147. ayet — Onların sözleri ancak şuydu: "Ey Rabb'imiz! Suçlarımızı ve yaptığımız taşkınlıkları bağışla, ayaklarımızı sabit kıl…
- Nisa Suresi 66. ayet — Eğer biz onlara: "Kendinizi öldürün veya yurtlarınızdan çıkın" diye yazsaydık, çok azı hariç bunu yapmazlardı. Eğer…
- Enfal Suresi 11. ayet — Hani O, size Kendi katından bir emniyet olmak üzere bir uyku sardırıyordu. Sizi arındırmak, sizden şeytânın pisliğini…
- Enfal Suresi 12. ayet — Hani, Rabb'in meleklere, sizinle beraberim, diye vahyediyordu; "Îmân Edenleri pekiştirin. Kâfirlerin kalplerine korku…
- Enfal Suresi 30. ayet — Kâfirler seni tutuklamak, öldürmek veya sürgün etmek için plan yapıyorlardı. Onlar plan yaparlarken, Allah da plan…
- Enfal Suresi 45. ayet — Ey Îmân Edenler! Bir toplulukla karşılaştığınız zaman, kararlı ve dirençli olun ve Allah'ı çok anın ki arzu ettiğinize…
- Hud Suresi 120. ayet — Elçilerin haberlerinden, gönlünü yatıştıracak her şeyi sana anlatıyoruz. Bu hususta sana Hakk, Mü'minlere de öğüt ve…
- Rad Suresi 39. ayet — Allah dilediğini yok eder, dilediğine de dokunmaz. Ana Kitâp Onun yanındadır.
- İbrahim Suresi 24. ayet — Görmüyor musun Allah nasıl örnek verdi? Hoş bir söz, bakımlı bir ağaç gibidir. Onun kökü sabittir. Ve onun dalları…
- İbrahim Suresi 27. ayet — Allah, Îmân Edenleri Dünya hayatında da Âhiret'te de sapasağlam ayakta tutar. Allah, zâlim olanları saptırır. Allah…
- Nahl Suresi 94. ayet — Yeminlerinizi, aranızda aldatma ve bozgunculuğa araç yapmayın. Yoksa yere sağlam bastıktan sonra ayak kayar. Allah'ın…
- Nahl Suresi 102. ayet — De ki: "Îmân Edenlerin; îmânlarını pekiştirmek, Müslimlere kılavuz ve müjde olmak üzere, Rabb'inden, Hakk ile o…
- İsra Suresi 74. ayet — Seni dirençli kılmasaydık, ant olsun ki sen, neredeyse az da olsa onlara eğilim gösterecektin.
- Furkan Suresi 32. ayet — Kâfirler: "Kur'an ona bir defada ve topluca indirilmeli değil miydi?" dediler. Oysaki bu, onu gönlüne iyice…
- Muhammed Suresi 7. ayet — Ey Îmân Edenler! Eğer siz Allah'a yardım ederseniz, O da size yardım eder. Ayaklarınızı sabit kılar.