اني (Any) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler
اني (Any) kökü Kuran'da 36 ayette, toplam 36 kez geçer. Temel anlamı: Dört temel anlamı vardır: ağırdan alma, zamandan bir an, bir şeyin vaktinin gelmesi ve bir zarf. Enâ, acele etmeyen yumuşaklık; ânâ, gecenin saatleridir. Bu sayfada kökün Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât maddeleri künyeleriyle verilir.
اني kökü ne anlama gelir?
Dört temel anlamı vardır: ağırdan alma, zamandan bir an, bir şeyin vaktinin gelmesi ve bir zarf. Enâ, acele etmeyen yumuşaklık; ânâ, gecenin saatleridir.
اني (Any) kökü Kuran'da 36 ayette, toplam 36 kez geçer.
اني kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları
Yavaşlık, zamandan bir an, erişmek, zarf (Mekâyîsü'l-Luğa)
البطء وما أشبهه من الحلم وغيره
Ağırbaşlılık, acele etmemek (Mekâyîsü'l-Luğa)
الأناة الحلم
Gecenin saatleri (Müfredât)
وآناء الليل: ساعاته
Vaktinin yaklaşması (Müfredât)
وآن الشيء: قرب إناه
Nereden ve nasıl (ennâ) (Müfredât)
هو بمعنى كيف وأين
Lisânü'l-Arab'da اني maddesi (İbn Manzûr)
: / أَنَّى: مَعْنَاهُ أَيْنَ. تَقُولُ: أَنَّى لك هذا أَي من أَيْن لك هذا، وَهِيَ مِنَ الظُّرُوفِ الَّتِي يُجازى بِهَا، تَقُولُ: أَنَّى تَأْتِني آتِكَ؛ مَعْنَاهُ مِنْ أَيّ جِهَةٍ تَأْتِني آتِكَ، وَقَدْ تَكُونُ بِمَعْنَى كيفَ، تَقُولُ: أَنَّى لكَ أَنْ تَفْتَحَ الحِصْنَ أَي كَيْفَ لكَ ذَلِكَ. التَّهْذِيبُ: قَالَ بَعْضُهُمْ أَنَّى أَداةٌ وَلَهَا مَعْنَيَانِ: أَحدهما أَن تَكُونَ بِمَعْنَى مَتى؛ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا؛ أَي مَتى هَذَا وَكَيْفَ هَذَا، وَتَكُونُ أَنَّى بِمَعْنَى مِنْ أَيْنَ، قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: وَأَنَّى لَهُمُ التَّناوُشُ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ؛ يَقُولُ: مِنْ أَيْنَ لَهُمْ ذَلِكَ؛ وَقَدْ جَمَعَهُمَا الشَّاعِرُ تأْكيداً فَقَالَ: / أَنَّى ومِنْ أَيْنَ آبَكَ الطَّرَبُ / وَفِي التَّنْزِيلِ الْعَزِيزِ: قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا؛ يَحْتَمِلُ الْوَجْهَيْنِ: قُلْتُمْ مِنْ أَيْنَ هَذَا، وَيَكُونُ قُلْتُمْ كَيْفَ هَذَا. وَقَالَ تَعَالَى: قالَ يا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هذا؛ أَيْ من أَيْنَ لك هذا. وَقَالَ اللَّيْثُ: أَنَّى مَعْنَاهَا كَيْفَ ومِنْ أَيْنَ؛ وَقَالَ فِي قَوْلِ عَلْقَمَةَ: / ومُطْعَمُ الغُنْمِ يَومَ الغُنْمِ مُطْعَمُهُ ... أَنّى تَوَجَّه، والمَحْرُومُ مَحْرومُ / أَراد: أَينما تَوَجَّهَ وكَيْفَما تَوَجَّه. وَقَالَ ابْنُ الأَنباري: قرأَ بَعْضُهُمْ أَنَّى صَبَبْنا الماءَ صَبّاً؛ قَالَ: مَن قرأَ بِهَذِهِ القراءَة قَالَ الْوَقْفُ عَلَى طَعامه تامٌّ، وَمَعْنَى أَنَّى أَيْنَ إِلَّا أَن فِيهَا كِناية عَنِ الوُجوه وتأْويلها مِنْ أَيّ وَجْهٍ صَبَبْنا الْمَاءَ؛ وأَنشد: / أَنَّى وَمِنْ أَينَ آبَكَ الطَّرَبُ
Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 15, s. 437 — Şamile'de tam madde
Kitâbu'l-Ayn'da اني maddesi (Halîl b. Ahmed)
غطيتةُ. وأغمئ يونا أى دام غَيْمُهُ. ولَيْلة مغماة: غم هلالها]0". وأَغْمِىَ على فلان أى فن أنه مات ثم رحع حيًا.
Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed
Mekâyîsü'l-Luğa'da اني maddesi (İbn Fâris)
الهمزة والنون وما بعدهما من المعتل، له أصول أربعة: البطء وما أشبهه من الحلم وغيره، وساعة من الزمان، وإدراك الشيء، وظرف من الظروف. فأ [ما ا] لأول فقال الخليل: الأناة الحلم، والفعل منه تأنى وتأيا. وينشد قول الكميت: قف بالديار وقوف زائر ... وتأن إنك غير صاغر ويروى: " وتأي " ويقال للتمكث في الأمور التأني. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم للذي تخطى رقاب الناس يوم الجمعة: رأيتك آذيت وآنيت يعني أخرت المجيء وأبطأت، وقال الحطيئة: وآنيت العشاء إلى سهيل ... أو الشعرى فطال بي الأناء ويقال من الأناة رجل أني ذو أناة. قال: واحلم فذو الرأي الأني الأحلم وقيل لابنة الخس: هل يلقح الثني. قالت: نعم وإلقاحه أني، أي: بطي. ويقال: فلان خيره أني، أي: بطي. والأنا من الأناة والتؤدة. قال: طال الأنا وزايل الحق الأشر وقال: أناة وحلما وانتظارا بهم غدا ... فما أنا بالواني ولا الضرع الغمر وتقول للرجل: إنه لذو أناة، أي: لا يعجل في الأمور، وهو آن وقور. قال النابغة: الرفق يمن والأناة سعادة ... فاستأن في رفق تلاق نجاحا واستأنيت فلانا، أي: لم أعجله. ويقال للمرأة الحليمة المباركة أناة، والجمع أنوات. قال أبو عبيد: الأناة: المرأة التي فيها فتور عند القيام. وأما الزمان فالإنى والأنى، ساعة من ساعات الليل، والجمع آناء، وكل إنى ساعة. وابن الأعرابي: يقال: أني في الجميع. قال: يا ليت لي مثل شريبي من غني ... وهو شريب الصدق ضحاك الأني إذ الدلاء حملتهن الدلي يقول: في أي ساعة جئته وجدته يضحك. وأما إدراك الشيء فالإنى، تقول: انتظرنا إنى اللحم، أي إدراكه. وتقول: ما أنى لك ولم يأن لك، أي: لم يحن. قال الله تعالى: {ألم يأن للذين آمنوا} [الحديد: 16] ، أي: لم يحن. وآن يئين. واستأنيت الطعام، أي انتظرت إدراكه. و {حميم آن} [الرحمن: 44] قد انتهى حره. والفعل أنى الماء المسخن يأني. و " {عين آنية} [الغاشية: 5] " قال عباس: علانية والخيل يغشى متونها ... حميم وآن من دم الجوف ناقع قال ابن الأعرابي: يقال: آن يئين أينا وأنى لك يأني أنيا، أي: حان. ويقال: أتيت فلانا آينة بعد آينة، أي: أحيانا بعد أحيان، ويقال: تارة بعد تارة. وقال الله تعالى: {غير ناظرين إناه} [الأحزاب: 53] . وأما الظرف فالإناء ممدود، من الآنية. والأواني جمع جمع، يجمع فعال على أفعلة.
Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 1, s. 141 — Şamile'de tam madde
Müfredât'da اني maddesi (Râgıb el-İsfehânî)
مل جمع الأنملة، وهي المفصل الأعلى من الأصابع التي فيها الظفر، وفلان مؤنمل الأصابع 3 أي: غليظ أطرافها في قصر. والهمزة فيها زائدة بدليل قولهم: هو نمل الأصابع، وذكرها هاهنا للفظه.
Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 95 — Şamile'de tam madde
اني kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?
أَنَّىٰ (enna) — nasıl: 15 kez · فَأَنَّىٰ (feenna) — nasıl?: 11 kez · ءَانَآءَ (ana'e) — sa'atlerinde: 2 kez · وَأَنَّىٰ (veenna) — ama nasıl olur?: 2 kez · ءَانٍۢ (anin) — kızgın: 1 kez · ءَانَآئِ (ana'i) — sa'atlerinden: 1 kez · ءَانِيَةٍۢ (aniyetin) — kaynamış: 1 kez · إِنَىٰهُ (inahu) — vaktini: 1 kez · بِـَٔانِيَةٍۢ (bianiyetin) — kablar: 1 kez · يَأْنِ (ye'ni) — vakti gelmedi mi?: 1 kez
اني kökü hangi ayetlerde geçer?
- Bakara Suresi 223. ayet — Kadınlarınız sizin için ürün veren kimselerdir. O halde, ürün vereninize istediğiniz gibi varın. Kendiniz için önceden…
- Bakara Suresi 247. ayet — Nebi'leri onlara: "Allah size Tâlût'u komutan olarak tayin etti." dedi. Onlar: "Biz komutanlığa ondan daha layık…
- Bakara Suresi 259. ayet — Veya temelleri üzerine yıkılıp, harap olmuş beldeye uğrayan kimse gibi: "Ölümünden sonra Allah bunu nasıl diriltecek?"…
- Ali İmran Suresi 37. ayet — Bunun üzerine Rabb'i onu iyi bir şekilde kabul etti. Ve onu iyi bir şekilde yetiştirdi. Onu, Zekeriyâ'nın korumasına…
- Ali İmran Suresi 40. ayet — "Ey Rabbim! Ben iyice yaşlanmışken, hanımım da çocuktan kesilmişken, benim nasıl çocuğum olabilir!" dedi. O da: "Pekâlâ…
- Ali İmran Suresi 47. ayet — "Rabb'im! Bana hiçbir beşer dokunmamışken, benim nasıl bir çocuğum olabilir?" dedi. Allah: "Öyle de olsa, Allah neyi…
- Ali İmran Suresi 113. ayet — Ama hepsi aynı değildir. Kitâp Ehli'nden, Allah'ın âyetlerini okuyan ve gece saatlerinde ayakta duran, secde eden bir…
- Ali İmran Suresi 165. ayet — İki katını tattırdığınız musibet, kendinize isabet edince, "Bu nereden geldi" mi diyorsunuz? De ki: "Bu kendi…
- Maide Suresi 75. ayet — İyi bilin ki, Meryem Oğlu Mesih, yalnızca bir Resûl'dür. Ondan önce de resûller gelip geçti. Onun annesi çok dürüsttür…
- Enam Suresi 95. ayet — Evet; Allah, tohumu ve çekirdeği yarandır: Ölüden diriyi, diriden de ölüyü çıkarandır. İşte budur Allah! O halde nasıl…
- Enam Suresi 101. ayet — Gökleri ve yeri yaratan Bedî odur. Eşi benzeri olmayanın nasıl olur da çocuğu olabilir? O, Her Şeyi Yaratan'dır. Ve Her…
- Tevbe Suresi 30. ayet — Yahudiler: "Uzeyr Allah'ın oğludur." dediler; Nesârâ da: "Mesih Allah'ın oğludur." dediler. Bu, onların dillerine…
- Yunus Suresi 32. ayet — İşte bu gerçek Rabb'iniz Allah'tır. Hakîkatten sonra sapkınlıktan başka ne vardır? Öyleyse nasıl çevriliyorsunuz?
- Yunus Suresi 34. ayet — De ki: "Ortak koştuklarınızdan ilk kez yaratıp sonra tekrar diriltecek var mıdır?" De ki: "Allah, ilk olarak yaratır…
- Meryem Suresi 8. ayet — "Rabb'im! Hanımım kısır, ben de ayakta duramayacak kadar yaşlanmışken, benim nasıl bir oğlum olabilir?" dedi.
- Meryem Suresi 20. ayet — "Benim nasıl bir oğlum olabilir? Bana kesinlikle bir beşer dokunmamışken. Ve ben kesinlikle iffetsiz değilim." dedi.
- Taha Suresi 130. ayet — O halde söylenen şeylere sabret! Ve Rabb'ini, Güneş'in doğmasından önce ve batmasından önce ve gecenin bir kısmında ve…
- Müminun Suresi 89. ayet — "Allah'tır." diyecekler. De ki: "Öyleyse nasıl oluyor da aldanıyorsunuz?"
- Ankebut Suresi 61. ayet — Gerçek şu ki, onlara: "Gökleri ve yeri kim yarattı, Güneş'i ve Ay'ı yararınıza sunan kimdir?" diye sorsan, kesinlikle…
- Ahzab Suresi 53. ayet — Ey Îmân Edenler! Nebi'nin evlerine, yemeğe izin verilmiş olmasının dışında vakitli vakitsiz izinsiz girmeyin. Ama…
- Sebe Suresi 52. ayet
- Fatır Suresi 3. ayet
- Yasin Suresi 66. ayet
- Zümer Suresi 6. ayet
- Zümer Suresi 9. ayet
- Mümin Suresi 62. ayet
- Mümin Suresi 69. ayet
- Zuhruf Suresi 87. ayet
- Duhan Suresi 13. ayet
- Muhammed Suresi 18. ayet
- Rahman Suresi 44. ayet
- Hadid Suresi 16. ayet
- Münafikun Suresi 4. ayet
- İnsan Suresi 15. ayet
- Gaşiye Suresi 5. ayet
- Fecr Suresi 23. ayet