بطل (bTl) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler

بطل (bTl) kökü Kuran'da 34 ayette, toplam 36 kez geçer. Temel anlamı: Bir şeyin gidip az kalması temel anlamdır; bâtıl, hakkın karşıtı ve incelenince tutunamayan şeydir. Ölüme göğüs geren yiğide de batal denir. Bu sayfada kökün Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât maddeleri künyeleriyle verilir.

Anlam: Bir şeyin gidip az kalması temel anlamdır; bâtıl, hakkın karşıtı ve incelenince tutunamayan şeydir. Ölüme göğüs geren yiğide de batal denir. • Kuran'da 34 ayette, toplam 36 kez geçer. • Karıştırmayın: بتل (btl) ayrı köklerdir. • Bakara 2:42 — Hakk'ı Bâtıl'la karıştırıp, bile bile Hakk'ı gizlemeyin. • Bakara 2:188 — Birbirinizin mallarını haksız şekilde yemeyin. Günah olduğunu bildiğiniz halde, başkasının bir kısım mallarına haksız yere sahip olabilmek… • Bakara 2:264 — Ey Îmân Edenler! Allah'a ve Âhiret Günü'ne îmân etmediği halde, insanlara malını gösteriş yapmak için harcayan kimse gibi; sadakalarınızı… • Ali İmran 3:71 — Ey Kitâp Ehli! Niçin Hakkı Bâtıl'la karıştırıyor ve bildiğiniz halde gerçeği gizliyorsunuz? • Ali İmran 3:191 — Onlar; ayaktayken, otururken ve yanları üzerine iken Allah'ı anarlar. Göklerin ve yerin yaradılışı hakkında düşünürler: "Rabb'imiz! Sen… • Nisa 4:29 — Ey Îmân Edenler! Birbirinizin mallarını karşılıklı rızaya dayanan ticaret yoluyla da olsa, haksız şekilde yemeyin. Ve kendinizi öldürmeyin… • Nisa 4:161 — Yine, yasaklandığı halde, onlardan ribâ alan ve haksız yoldan insanların mallarını yiyen kâfirlere; çok acı bir azâp hazırladık. • Araf 7:118 — Böylece, hakîkat ortaya çıktı ve onların bütün yaptıkları bâtıl oldu. • Araf 7:139 — "Bunların içinde bulundukları yok olacaktır ve yaptıkları şey de bâtıldır." • Araf 7:173 — Veya "Biz, bizden önce şirk koşan atalarımızın ardından gelen bir nesiliz, bâtılla amel edenlerin yaptıkları yüzünden bizi mi yok… • Enfal 8:8 — Bu, suçluların hoşuna gitmese de Hakk'ın ortaya çıkarılması ve Bâtıl'ın yok olması içindi. • Tevbe 9:34 — Ey Îmân Edenler! Doğrusu, ahbâr ve rûhbân kimselerin çoğu, insanların mallarını haksız şekilde yerler. İnsanları Allah'ın yolundan… • Yunus 10:81 — Onlar, atacaklarını atınca Mûsâ: "Sizin bu yaptığınız sihirdir. Allah onu boşa çıkaracaktır. Allah, bozguncuların işini düzeltmez." dedi. • Hud 11:16 — İşte bu kimselere, Âhiret'te ateşten başka bir şey yoktur. Burada yaptıkları şeyler boşa gitmiştir. Zaten yaptıkları bütün işleri… • Rad 13:17 — Gökten su indirdi. Dereler kendi ölçüsünce çağlayıp aktı. Akıntı, üste çıkan köpüğü taşıyıp götürür. Buna benzer bir köpük de değerli maden… • Nahl 16:72 — Allah sizin için, kendinizden eşler var etti ve eşlerden de çocuklar ve torunlar var etti. Temiz şeylerle rızıklandırdı. Hala Bâtıl'a mı… • İsra 17:81 — De ki: "Hakk geldi, Bâtıl yok oldu. Kuşkusuz ki Bâtıl yok olmaya mahkûmdur. • Kehf 18:56 — Biz, resûlleri ancak haberdar ediciler ve uyarıcılar olarak göndeririz. Kâfirler ise Hakk'ı Bâtıl ile ortadan kaldırmak için mücadele…

بطل kökü ne anlama gelir?

Bir şeyin gidip az kalması temel anlamdır; bâtıl, hakkın karşıtı ve incelenince tutunamayan şeydir. Ölüme göğüs geren yiğide de batal denir.

بطل (bTl) kökü Kuran'da 34 ayette, toplam 36 kez geçer.

بطل kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları

Bir şeyin gidip çok kalmaması (Mekâyîsü'l-Luğa)

وهو ذهاب الشيء وقلة مكثه ولبثه

Hakkın karşıtı (Müfredât)

الباطل: نقيض الحق

İncelenince sağlam durmayan şey (Müfredât)

وهو ما لا ثبات له عند الفحص عنه

Bir şeyi bozup ortadan kaldırmak (Müfredât)

والإبطال يقال في إفساد الشيء وإزالته

Yiğit (Mekâyîsü'l-Luğa)

والبطل الشجاع

Kanın boşa gitmesi (Lisânü'l-Arab)

ذهب دمه بطلا أي هدرا

Lisânü'l-Arab'da بطل maddesi (İbn Manzûr)

بطل: بَطَل الشيءُ يَبْطُل بُطْلًا وبُطُولًا وبُطْلاناً: ذَهَبَ ضَياعاً وخُسْراً، فَهُوَ بَاطِل، وأَبْطَله هُوَ. وَيُقَالُ: ذَهَبَ دَمُه بُطْلًا أَي هَدَراً. وبَطِل فِي حَدِيثِهِ بَطَالَة وأَبْطَلَ: هَزَل، وَالِاسْمُ البَطل. والبَاطِل: نَقِيضُ الْحَقِّ، وَالْجِمْعُ أَبَاطِيل، عَلَى غَيْرِ قِيَاسٍ، كأَنه جَمْعُ إِبْطَال أَو إِبْطِيل؛ هَذَا مَذْهَبُ سِيبَوَيْهِ؛ وَفِي التَّهْذِيبِ: وَيَجْمَعُ البَاطِل بَوَاطِل؛ قَالَ أَبو حَاتِمٍ: وَاحِدَةُ الأَبَاطِيل أُبْطُولَة؛ وَقَالَ ابْنُ دُرَيْدٍ: وَاحِدَتُهَا إِبْطَالَة. ودَعْوى بَاطِلٌ وبَاطِلَةٌ؛ عَنِ الزَّجَّاجِ. وأَبْطَلَ: جَاءَ بِالْبَاطِلِ؛ والبَطَلَةُ: السَّحَرة، مأْخوذ مِنْهُ، وَقَدْ جَاءَ فِي الْحَدِيثِ: / وَلَا تَسْتَطِيعُهُ البَطَلَة؛ قِيلَ: هُمُ السَّحَرة. وَرَجُلٌ بَطَّال ذُو بَاطِلٍ. وَقَالُوا: بَاطِل بَيِّن البُطُول. وتَبَطَّلُوا بَيْنَهُمْ: تَدَاوَلُوا الْبَاطِلَ؛ عَنِ اللِّحْيَانِيِّ. والتَّبَطُّل: فِعْلُ البَطَالة وَهُوَ اتِّبَاعُ اللَّهْوِ والجَهالة. وَقَالُوا: بَيْنَهُمْ أُبْطُولة يَتَبَطَّلون بِهَا أَي يَقُولُونَهَا وَيَتَدَاوَلُونَهَا. وأَبْطَلْتُ الشيءَ: جَعَلَتْهُ بَاطِلًا. وأَبْطَلَ فُلَانٌ: جَاءَ بِكَذِبٍ وادَّعى بَاطِلًا. وَقَوْلُهُ تَعَالَى: وَما يُبْدِئُ الْباطِلُ وَما يُعِيدُ؛ قَالَ: البَاطِل هُنَا إِبليس أَراد ذو الْبَاطِلِ أَو صَاحِبَ الْبَاطِلِ، وَهُوَ إِبليس. وَفِي حَدِيثِ الأَسود بْنِ سَرِيع: كُنْتُ أُنشد النَّبِيَّ، ﷺ، فَلَمَّا دَخَلَ عُمَرُ قَالَ: اسْكُتْ إِن عُمَرَ لَا يحبُّ البَاطِل؛ قَالَ ابْنُ الأَثير: أَراد بِالْبَاطِلِ صِناعَة الشِّعْرِ واتخاذَه كَسْباً بِالْمَدْحِ وَالذَّمِّ، فأَما مَا كَانَ يُنْشَدُه النبيُّ، ﷺ، فَلَيْسَ مِنْ ذَلِكَ وَلَكِنَّهُ خَافَ أَن لَا يُفَرِّقَ الأَسود بَيْنَهُ وَبَيْنَ سَائِرِهِ فأَعلمه ذَلِكَ. والبَطَل: الشُّجَاعُ. وَفِي الْحَدِيثِ: / شَاكِي السِّلَاحِ بَطَل مُجَرَّب. / وَرَجُلٌ بَطَل بَيِّن البَطَالَة والبُطُولَة: شُجَاع تَبْطُل جِرَاحته فَلَا يكتَرِثُ لَهَا وَلَا تَبْطُل نَجَادته، وَقِيلَ: إِنما سُمّي بَطَلًا لأَنه يُبْطِل الْعَظَائِمَ بسَيْفه فيُبَهْرجُها، وَقِيلَ: سُمِّيَ بَطَلًا لأَن الأَشدّاءِ يَبْطُلُون عِنْدَهُ، وَقِيلَ: هُوَ الَّذِي تَبْطُلُ عِنْدَهُ دِمَاءُ الأَقران فَلَا يُدْرَك عِنْدَهُ ثَأْر مِنْ قَوْمٍ أَبْطَال، وبَطَّالٌ بَيِّن البَطَالَة والبِطَالَة. وَقَدْ بَطُلَ، بِالضَّمِّ، يَبْطُلُ بُطُولَة وبَطَالَة أَي صَارَ شُجَاعًا وتَبَطَّلَ؛ قَالَ أَبو كَبِيرٍ الْهُذَلِيُّ: / ذهَبَ الشَّبَابُ وَفَاتَ مِنْهُ مَا مَضَى، ... ونَضَا زُهَير كَرِيهَتِي وتَبطّلا وَجَعَلَهُ أَبو عُبَيْدٍ مِنَ الْمَصَادِرِ الَّتِي لَا أَفعال لَهَا، وَحَكَى ابْنُ الأَعرابي بَطَّال بَيِّن البَطَالة، بِالْفَتْحِ، يَعْنِي بِهِ البَطَل. وامرأَة بَطَلَة، وَالْجَمْعُ بالأَلف وَالتَّاءِ، وَلَا يُكَسَّر عَلَى فِعَال لأَن مُذَكَّرَهَا لَمْ يُكَسَّر عَلَيْهِ. وبَطَل الأَجيرُ، بِالْفَتْحِ، يَبْطُل بَطالة وبِطالة أَي تَعَطَّل فهو بَطَّال.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 11, s. 56 — Şamile'de tam madde

Kitâbu'l-Ayn'da بطل maddesi (Halîl b. Ahmed)

بطل الشيء يبطل بطلأ، أي: ذهب باطلا. والباطل: نقيض الحق، قال النابغة: 64 [لعمري، وما عمري علي بهين] ... لقد نطقت بطلا علي الأقارع وأبطلته: جعلته باطلا. وأبطلت: جئت بكذب، وادعيت غير الحق. والتبطل: فعل البطالة، وهو اتباع اللهو والجهالة. والبطل: الشجاع الذي يبطل جراحته ولا يكترث لها، ولا تكفه عن نجدته، وإنه لبطل بين البطولة. وبطلني فلان: منعني عملي. وتقول: البطل الرجل هذا، أي: إنه بطل، والبطل الشيء هذا، أي: إنه باطل، وجمع البطل: أبطال.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 7, s. 430 — Şamile'de tam madde

Mekâyîsü'l-Luğa'da بطل maddesi (İbn Fâris)

الباء والطاء واللام أصل واحد، وهو ذهاب الشيء وقلة مكثه ولبثه. يقال: بطل الشيء يبطل بطلا وبطولا. وسمي الشيطان الباطل لأنه لا حقيقة لأفعاله، وكل شيء منه فلا مرجوع له ولا معول عليه. والبطل الشجاع. قال أصحاب هذا القياس سمي بذلك لأنه يعرض نفسه للمتالف. وهو صحيح، يقال: بطل بين البطولة والبطالة. وقد قالوا: امرأة بطلة. فأما قولهم في المثل: " مكره أخوك لا بطل " فقد اختلف فيه. قال قوم: المثل لجرول بن نهشل بن دارم، وكان جبانا ذا خلق كامل، وأن حيا من العرب غزا بني دارم فاقتتلوا هم وبنو دارم قتالا شديدا، حتى كثرت القتلى، وجاء جرول فرأى رجلا يسوق ظعينة فلما رآه الرجل خشيه لكمال خلقه، وهو لا يعرفه، فقال جرول: " أنا جرول بن نهشل، في الحسب المرفل "، فعطف عليه الرجل وأخذه وكتفه وهو يقول: إذا ما رأيت امرأ في الوغى ... فذكر بنفسك يا جرول حتى انتهى به إلى قائد الجيش، وقد كان عرف جبن جرول، فقال: يا جرول، ما عهدناك تقاتل الأبطال، وتحب النزال! فقال جرول: " مكره أخوك لا بطل ". وقال قوم: بل المثل لبيهس، وقد ذكر حديثه في غير هذا الباب بطوله. ويقال: رجل

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 1, s. 258 — Şamile'de tam madde

Müfredât'da بطل maddesi (Râgıb el-İsfehânî)

الباطل: نقيض الحق، وهو ما لا ثبات له عند الفحص عنه، قال تعالى: ذلك بأن الله هو الحق وأن ما يدعون من دونه هو الباطل [الحج/ 62] وقد يقال ذلك في الاعتبار إلى المقال والفعال، يقال: بطل بطولا وبطلا وبطلانا، وأبطله غيره. قال عز وجل: وبطل ما كانوا يعملون [الأعراف/ 118] ، وقال تعالى: لم تلبسون الحق بالباطل [آل عمران/ 71] ، ويقال للمستقل عما يعود بنفع دنيوي أو أخروي: بطال، وهو ذو بطالة بالكسر. وبطل دمه: إذا قتل ولم يحصل له ثأر ولا دية، وقيل للشجاع المتعرض للموت: بطل، تصورا لبطلان دمه، كما قال الشاعر:

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 129 — Şamile'de tam madde

بطل kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?

بِٱلْبَـٰطِلِ (bil-batili) — batılla: 8 kez · ٱلْبَـٰطِلَ (l-batile) — batılı: 4 kez · ٱلْبَـٰطِلُ (l-batilu) — batıldır: 4 kez · ٱلْمُبْطِلُونَ (l-mubtilune) — batılda olanlar: 4 kez · أَفَبِٱلْبَـٰطِلِ (efebil-batili) — hâlâ batıla mı?: 2 kez · وَبَـٰطِلٌۭ (ve batilun) — ve boşa çıkmıştır: 2 kez · ٱلْبَـٰطِلُ ۚ (l-batilu) — batıl: 1 kez · ٱلْبَـٰطِلِ (l-batili) — batılın: 1 kez · بِٱلْبَـٰطِلِ ۚ (bil-batili) — haksız yere: 1 kez · بَـٰطِلًۭا (batilen) — boş yere: 1 kez · بَـٰطِلًۭا ۚ (batilen) — boş yere: 1 kez · تُبْطِلُوا۟ (tubtilu) — boşa çıkarmayın: 1 kez · تُبْطِلُوٓا۟ (tubtilu) — boşa çıkarmayın: 1 kez · سَيُبْطِلُهُۥٓ ۖ (seyubtiluhu) — onu boşa çıkaracaktır: 1 kez · مُبْطِلُونَ (mubtilune) — iptal edenler(den): 1 kez · وَٱلْبَـٰطِلَ ۚ (velbatile) — ve batılı: 1 kez · وَبَطَلَ (ve betale) — ve batıl oldu: 1 kez · وَيُبْطِلَ (ve yubtile) — ve ortadan kaldırsın: 1 kez