فعل (fEl) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler

فعل (fEl) kökü Kuran'da 102 ayette, toplam 108 kez geçer. Temel anlamı: Geçişli ya da geçişsiz her türlü iş ve eylem bu kökün anlamıdır. Fiil, işin kendisini ve yapılışını anlatır; iyi işe, cömertliğe de fa'âl denir. Bu sayfada kökün Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât maddeleri künyeleriyle verilir.

Anlam: Geçişli ya da geçişsiz her türlü iş ve eylem bu kökün anlamıdır. Fiil, işin kendisini ve yapılışını anlatır; iyi işe, cömertliğe de fa'âl denir. • Kuran'da 102 ayette, toplam 108 kez geçer. • Bakara 2:24 — Eğer bunu yapamazsanız -ki asla yapamayacaksınız- o halde Kâfirler için hazırlanmış, yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten korunun. • Bakara 2:68 — Onlar: "Bizim için Rabb'ine söyle, onun nasıl bir sığır olduğunu açıklasın." dediler. Mûsâ, "Allah, onun ne tam yaşlı ne de yavru; ikisinin… • Bakara 2:71 — Mûsâ: "Allah, onun ekin sulayarak, çifte koşularak yıpranmamış; alacası olmayan, kusursuz bir sığır olduğunu söylüyor." dedi. Onlar: "İşte… • Bakara 2:85 — Sonra siz o kimselersiniz ki; birbirinizi öldüren, bir kısmınızı yurtlarından çıkarıp, onlara karşı günahta ve düşmanlıkta iş birliği… • Bakara 2:197 — Hacc, bilinen aylardır. Kim haccı farz edinirse; o esnada, uygunsuz davranmak, fâsıklık yapmak ve kavga etmek yoktur. Ne hayır işlerseniz… • Bakara 2:215 — Sana neyi infak edeceklerini soruyorlar. De ki: "Hayır adına ne harcayabilirseniz; o, anne ve babaya, akrabalara, yetimlere, yoksullara ve… • Bakara 2:231 — Boşadığınız kadınlar, iddetlerini tamamlayınca, onları ya meşru bir şekilde tutun ya da meşru bir şekilde bırakın. Haklarını çiğneyip… • Bakara 2:234 — Sizden ölenlerin geride bıraktıkları eşleri, kendi kendilerine dört ay on gün beklerler. Bu süreyi tamamlayınca, kendi haklarında… • Bakara 2:240 — Sizden, ölüp de geride eşler bırakacak olan erkekler; eşlerinin evlerinden çıkarılmaksızın bir yıla kadar geçimlerinin teminini vasiyet… • Bakara 2:253 — İşte o resûller ki her birine farklı lütuflarda bulunduk. Allah, onların kimisi ile konuşmuş, kimisinin de derecelerini yükseltmiştir… • Bakara 2:279 — Eğer bırakmazsanız, o zaman Allah ve Resûlü'nün size savaş açacağını bilin. Eğer tevbe ederseniz, ana malınız sizindir. Böylece ne… • Bakara 2:282 — Ey Îmân Edenler! Belli bir süre için birbirinize borç verdiğiniz zaman onu yazın. Yazan her kimse, onu adaletle yazsın. Allah'ın kendisine… • Ali İmran 3:28 — Mü'minler, Mü'minleri bırakıp da Kâfirleri evliya edinmesinler. Kâfirleri evliya edinenin, Allah'la bir bağı kalmaz. Ancak onlardan… • Ali İmran 3:40 — "Ey Rabbim! Ben iyice yaşlanmışken, hanımım da çocuktan kesilmişken, benim nasıl çocuğum olabilir!" dedi. O da: "Pekâlâ olur, Allah… • Ali İmran 3:115 — Yaptığınız hiçbir iyilik karşılıksız bırakılmayacaktır. Allah, kendisine karşı takvâlı davrananları en iyi bilendir. • Ali İmran 3:135 — Ve onlar, kötü bir şey yaptıkları veya kendilerine zûlmettikleri zaman, Allah'ı hatırlayıp, suçlarının bağışlanması için Ona yalvarırlar… • Ali İmran 3:188 — Yaptıklarıyla sevinen, yapmadıkları şeylerle övülmeyi seven kimselerin, azâptan kurtulacaklarını sanma. Onlar için can yakıcı bir azâp… • Nisa 4:30 — Kim, düşmanlıkla ve haksızlıkla bunu yaparsa, onu yakında ateşe atacağız. Bu, Allah için pek kolaydır.

فعل kökü ne anlama gelir?

Geçişli ya da geçişsiz her türlü iş ve eylem bu kökün anlamıdır. Fiil, işin kendisini ve yapılışını anlatır; iyi işe, cömertliğe de fa'âl denir.

فعل (fEl) kökü Kuran'da 102 ayette, toplam 108 kez geçer.

فعل kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları

Geçişli ya da geçişsiz her iş (Lisânü'l-Arab)

الفعل: كناية عن كل عمل متعد أو غير متعد

Yapmak; iş ve yapılış (Kitâbu'l-Ayn)

فعل يفعل فعلا وفعلا

Cömertlik gibi güzel iş (Kitâbu'l-Ayn)

والفعال اسم للفعل الحسن

Toprak ve kazı işi yapan işçiler (Kitâbu'l-Ayn)

والفعلة: العملة

Lisânü'l-Arab'da فعل maddesi (İbn Manzûr)

فعل: الفِعل: كِنَايَةٌ عَنْ كُلِّ عَمَلٍ متعدٍّ أَو غَيْرِ متعدٍّ، فَعَلَ يَفْعَلُ فَعْلًا وفِعْلًا، فَالِاسْمُ مَكْسُورٌ وَالْمَصْدَرُ مَفْتُوحٌ، وفَعَلَه وَبِهِ، وَالِاسْمُ الفِعْل، وَالْجَمْعُ الفِعَال مِثْلُ قِدْح وقِداح وبِئر وبِئار، وَقِيلَ: فَعَلَه يَفْعَلُه فِعْلًا مَصْدَرٌ، وَلَا نَظِيرَ لَهُ إِلا سَحَره يَسْحَره سِحْراً، وَقَدْ جَاءَ خَدَع يَخْدَع خَدْعاً وخِدْعاً، وصَرَع صَرْعاً وصِرْعاً، والفَعْل بِالْفَتْحِ مَصْدَرُ فَعَل يَفْعَل، وَقَدْ قرأَ بعضهم: / وأَوحينا إِليهم فَعْلَ الْخَيْرَاتِ، وَقَوْلُهُ تَعَالَى فِي قِصَّةِ مُوسَى، عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَفَعَلْتَ فَعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ؛ أَراد الْمَرَّةَ الْوَاحِدَةَ كأَنه قَالَ قَتَلْت النَّفْسَ قَتْلَتَك، وقرأَ / الشَّعْبِيُّ فِعْلَتَك، بِكَسْرِ الْفَاءِ، عَلَى مَعْنَى وقَتَلْت القِتْلة الَّتِي قَدْ عَرَفْتَهَا لأَنه قَتَله بوَكْزة؛ هَذَا عَنِ الزَّجَّاجِ، قَالَ: والأَول أَجود. والفَعَال أَيضاً مَصْدَرٌ مِثْلُ ذَهَب ذَهاباً، والفَعال، بِالْفَتْحِ: الْكَرَمُ؛ قَالَ هُدْبَةُ: / ضَرُوب بلَحْيَيْه عَلَى عَظْم زَوْرِه، ... إِذا الْقَوْمُ هَشُّوا للفَعال تَقَنَّعا / قَالَ اللَّيْثُ: والفَعال اسْمٌ للفِعْل الْحَسَنِ مِنَ الْجُودِ والكرَم وَنَحْوِهِ. ابْنُ الأَعرابي: والفَعال فِعْل الْوَاحِدِ خَاصَّةً فِي الْخَيْرِ وَالشَّرِّ. يُقَالُ: فُلَانٌ كَرِيمُ الفَعال وَفُلَانٌ لَئِيمُ الفَعال، قَالَ: والفِعال، بِكَسْرِ الْفَاءِ، إِذا كَانَ الْفِعْلُ بَيْنَ الِاثْنَيْنِ؛ قَالَ الأَزهري: وَهَذَا هُوَ الصَّوَابُ وَلَا أَدري لمَ قَصَر الليثُ الفَعال عَلَى الحسَن دُونَ الْقَبِيحِ، وَقَالَ الْمُبَرِّدُ: الفَعال يَكُونُ فِي المدْح والذمِّ، قَالَ: وَهُوَ مُخَلَّص لِفَاعِلٍ وَاحِدٍ، فإِذا كَانَ مِنْ فاعِلَين فَهُوَ فِعال، قَالَ: وَهَذَا هُوَ الْجَيِّدُ. وَكَانَتْ مِنْهُ فَعْلة حَسَنَةٌ أَو قَبِيحَةٌ، والفَعَلَة صِفَةٌ غالِبة عَلَى عَمَلةِ الطِّينِ وَالْحُفَرِ وَنَحْوِهِمَا لأَنهم يَفْعَلون؛ قَالَ ابْنُ الأَعرابي: والنَّجَّار يُقَالُ لَهُ فَاعِلٌ. قَالَ النَّحْوِيُّونَ: الْمَفْعُولَاتُ عَلَى وُجوه فِي بَابِ النَّحْوِ: فَمَفْعُولٌ بِهِ كَقَوْلِكَ أَكرمت زَيْدًا وأَعَنْت عَمْرًا وَمَا أَشبهه، وَمَفْعُولٌ لَهُ كَقَوْلِكَ فَعَلْت ذَلِكَ حِذارَ غَضَبِكَ، وَيُسَمَّى هَذَا مَفْعُولًا مِنْ أَجلٍ أَيضاً، وَمَفْعُولٌ فِيهِ وَهُوَ عَلَى وَجْهَيْنِ: أَحدهما الْحَالُ، وَالْآخَرُ فِي الظُّرُوفِ، فأَما الظَّرْف فَكَقَوْلِكَ نِمْت البيتَ وَفِي الْبَيْتِ، وأَما الْحَالُ فَكَقَوْلِكَ ضَرَبَ فُلَانٌ رَاكِبًا أَي فِي حَالِ رُكوبه، وَمَفْعُولٌ عَلَيْهِ كَقَوْلِكَ عَلَوْت السطحَ ورَقِيت الدرَجة، وَمَفْعُولٌ بِلَا صِلةٍ وَهُوَ الْمَصْدَرُ وَيَكُونُ ذَلِكَ فِي الْفِعْلِ اللَّازِمِ وَالْوَاقِعِ كَقَوْلِكَ حَفِظْت حِفْظاً وفَهِمْت فَهْماً، وَاللَّازِمُ كَقَوْلِكَ انْكَسَرَ انْكِسَارًا، وَالْعَرَبُ تشتقُّ مِنَ الفعْل المُثُلَ للأَبنية الَّتِي جَاءَتْ عَنِ الْعَرَبِ مِثْلُ فُعَالة وفَعُولة وأُفْعُول ومِفْعِيل وفِعْليل وفُعْلول وفِعْوَلَّ وفِعَّل وفُعُلّ وفُعْلة ومُفْعَنْلِل وفَعِيل وفِعْيَل. وَكَنَّى ابْنُ جِنِّي بالتَّفْعِيل عَنْ تَقْطِيع الْبَيْتِ الشعريِّ لأَنه إِنما يَزِنه بأَجزاء مادَّتها كلها [ف ع ل] كَقَوْلِكَ فَعُولُنْ مَفاعِيلُنْ وفاعِلاتن فاعِلن ومُسْتَفْعِلن فاعِلن وَغَيْرُ ذَلِكَ مِنْ ضُروب مقطَّعات الشِّعْرِ؛ وفاعِليَّان: مِثَالٌ صِيغَ لِبَعْضِ ضُروب مربَّعِ الرَّمَل كَقَوْلِهِ: / يَا خليليَّ ارْبَعا، فاسْتَنْطِقا ... رَسْماً بِعُسْفان / فَقَوْلُهُ مَنْ بِعُسْفانْ فاعِليَّان. / وَيُقَالُ: شِعْرٌ مُفْتَعَل إِذا ابتَدعه قَائِلُهُ وَلَمْ يَحْذُه عَلَى مِثالٍ تَقدَّمه فِيهِ مَنْ قَبْلَه، وَكَانَ يُقَالُ: أَعذب الأَغاني مَا افتُعِل وأَظرَفُ الشِّعْرِ مَا افتُعِل؛ قَالَ ذُو الرُّمَّةِ: / غَرائِبُ قَدْ عُرِفْن بكلِّ أُفْقٍ، ... مِنَ الْآفَاقِ، تُفْتَعَل افْتِعالا / أَي يبتدَع بِهَا غِناء بَدِيعٌ وَصَوْتٌ محدَث. وَيُقَالُ لِكُلِّ شَيْءٍ يسوَّى عَلَى غَيْرِ مِثال تقدَّمه: مُفْتَعَل؛ وَمِنْهُ قَوْلُ لَبِيدٌ: / فرَمَيْت الْقَوْمَ رَشْقاً صائِباً، ... لَيْسَ بالعُصْل وَلَا بالمُفْتَعَل / وَقَوْلُهُ تَعَالَى: وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكاةِ فاعِلُونَ؛ قَالَ الزَّجَّاجُ: مَعْنَاهُ مُؤتون. وفِعال الفَأْس والقَدُوم والمِطْرَقة: نِصابها؛ قَالَ ابْنُ مُقْبِلٍ: / وتَهْوِي، إِذا العِيسُ العِتاق تَفاضَلَتْ، ... هُوِيَّ قَدُومِ القَيْن حَالَ فِعالها / يَعْنِي نِصابَها وَهُوَ العَمُود الَّذِي يُجْعَلُ فِي خُرْتِها يعمَل بِهِ؛ وأَنشد ابْنُ الأَعرابي: / أَتَتْه، وَهِيَ جانِحة يَدَاهَا ... جُنوحَ الهِبْرقِيِّ عَلَى الفِعال / قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: الفَعال مَفْتُوحٌ أَبداً إِلَّا الفِعال لِخَشَبَةِ الفأْس فإِنها مَكْسُورَةُ الْفَاءِ، يُقَالُ: يَا بابوسُ أَوْلِج الفِعال فِي خُرْت الحَدَثان، والحَدَثان الفَأْس الَّتِي لَهَا رأْس وَاحِدَةٌ. والفِعال أَيضاً: مَصْدَرُ فاعَل. والفَعِلة: الْعَادَةُ. والفَعْل: كِنَايَةٌ عَنْ حَياء النَّاقَةِ وَغَيْرِهَا مِنَ الإِناث. وَقَالَ ابْنُ الأَعرابي: سُئِلَ الدُّبَيْريُّ عَنْ جُرْحه فَقَالَ أَرَّقَني وَجَاءَ بالمُفْتَعَل أَي جَاءَ بأَمر عَظِيمٍ، قِيلَ لَهُ: أَتَقولُه فِي كُلِّ شَيْءٍ؟ قَالَ: نَعَمْ أَقول جَاءَ مالُ فُلَانٍ بالمُفْتَعَل، وَجَاءَ بالمُفْتَعَل مِنَ الخطإِ، وَيُقَالُ: عَذَّبني وجَع أَسْهرَني فَجَاءَ بالمُفْتَعَل إِذا عَانَى مِنْهُ أَلماً لَمْ يعهَد مِثْلَهُ فِيمَا مَضَى لَهُ. ابْنُ الأَعرابي: افْتَعَلَ فُلَانٌ حَدِيثًا إِذا اخْتَرقه؛ وأَنشد: / ذكْر شيءٍ، يَا سُلَيْمى، قَدْ مَضى، ... وَوُشاة ينطِقون المُفْتَعَل / وافْتَعل عَلَيْهِ كَذِبًا وزُوراً أَي اختلَق. وفَعَلْت الشَّيْءَ فانْفَعَل: كَقَوْلِكَ كسَرْته فانكسَر. وفَعالِ: قَدْ جَاءَ بِمَعْنَى افْعَلْ وَجَاءَ بِمَعْنَى فاعِلة، بِكَسْرِ اللَّامِ.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 11, s. 528 — Şamile'de tam madde

Kitâbu'l-Ayn'da فعل maddesi (Halîl b. Ahmed)

فعل يفعل فعلا وفعلا، فالفعل: المصدر، والفعل: الاسم، والفعال اسم للفعل الحسن، مثل الجود والكرم ونحوه. ويقرأ وأوحينا إليهم فعل الخيرات 6 بالنصب. والفعلة: العملة، وهم قوم يستعملون الطين والحفر وما يشبه ذلك من العمل.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 2, s. 145 — Şamile'de tam madde

Mekâyîsü'l-Luğa'da فعل maddesi (İbn Fâris)

الفاء العين واللام أصل صحيح يدل على إحداث شيء من عمل وغيره. من ذلك: فعلت كذا أفعله فعلا. وكانت من فلان فعلة حسنة أو قبيحة. والفعال جمع فعل. والفعال، بفتح الفاء: الكرم وما يفعل من حسن. وبقيت كلمة ما أدري كيف صحتها. يقولون: الفعال: خشبة الفأس.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 4, s. 511 — Şamile'de tam madde

Müfredât'da فعل maddesi (Râgıb el-İsfehânî)

من الأفعال، فقوله: فطرت الله التي فطر الناس عليها [الروم/ 30] ، فإشارة منه تعالى إلى ما فطر. أي: أبدع وركز في الناس من معرفته تعالى، وفطرة الله: هي ما ركز فيه من قوته على معرفة الإيمان، وهو المشار إليه بقوله: ولئن سألتهم من خلقهم ليقولن الله [الزخرف/ 87] ، وقال: الحمد لله فاطر السماوات والأرض [فاطر/ 1] ، وقال: الذي فطرهن [الأنبياء/ 56] ، والذي فطرنا [طه/ 72] ، أي: أبدعنا وأوجدنا. يصح أن يكون الانفطار في قوله: السماء منفطر به [المزمل/ 18] ، إشارة إلى قبول ما أبدعها وأفاضه علينا منه. والفطر: ترك الصوم. يقال: فطرته، وأفطرته، وأفطر هو 2 ، وقيل للكمأة: فطر، من حيث إنها تفطر الأرض فتخرج منها.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 640 — Şamile'de tam madde

فعل kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?

يَفْعَلُونَ (yef'alune) — onların yaptıkları: 13 kez · تَفْعَلُوا۟ (tef'alu): 8 kez · يَفْعَلُ (yef'alu) — yapar: 8 kez · فَعَلَ (feale) — yapmıştı: 7 kez · يَفْعَلْ (yef'al) — yaparsa: 7 kez · تَفْعَلُونَ (tef'alune) — yapmayacağınız: 6 kez · فَـٰعِلِينَ (failine) — yapacak: 6 kez · فَعَلُوا۟ (fealu) — yaptıkları: 4 kez · فَعَلْتَ (fealte) — böyle yaparsan: 3 kez · فَعَّالٌۭ (feaaalun) — yapandır: 2 kez · فَعَلْنَ (fealne) — yapmalarında: 2 kez · فَعَلُوهُ (fealuhu) — bunu yapmazlardı: 2 kez · فَعَلُوهُ ۖ (fealuhu) — bunu yapamazlardı: 2 kez · مَفْعُولًۭا (mef'ulen) — yapılması gereken: 2 kez · مَفْعُولًا (mef'ulen) — mutlaka yapılmıştır: 2 kez · نَفْعَلُ (nef'alu) — yaparız: 2 kez · وَيَفْعَلُونَ (ve yef'alune) — ve yapan: 2 kez · يَفْعَلُوا۟ (yef'alu) — yapacakları: 2 kez · ٱفْعَلْ (f'al) — yap: 1 kez · تَفْعَلْ (tef'al) — bunu yapmazsan: 1 kez